Tồn dư kháng sinh chủ yếu do sử dụng thuốc chưa đúng
Xu hướng tiêu dùng hiện nay đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với thực phẩm sạch, an toàn và có thể truy xuất nguồn gốc. Trong bối cảnh đó, việc sử dụng kháng sinh đúng quy định không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp chế biến hay xuất khẩu mà bắt đầu ngay từ các vùng nuôi.
Đối với người nuôi, thay đổi tư duy từ "chữa bệnh khi xảy ra" sang "phòng bệnh chủ động" được xem là giải pháp căn cơ để giảm chi phí sản xuất, hạn chế rủi ro và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước đạt 11,34 tỉ USD, tăng 13% so với năm trước. Sáu tháng đầu năm 2026, xuất khẩu tiếp tục đạt khoảng 5,8 tỉ USD, tăng 12,8% so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, cùng với đà tăng trưởng, ngành thủy sản vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật, trong đó kiểm soát dư lượng kháng sinh vẫn là một trong những yêu cầu khắt khe nhất từ các thị trường nhập khẩu.
Năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận 16 lô hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam bị cảnh báo do tồn dư kháng sinh, chiếm khoảng 0,1% tổng số lô hàng xuất khẩu. Con số này không lớn nhưng chỉ một lô hàng bị trả về cũng có thể khiến doanh nghiệp chịu thiệt hại kinh tế, đồng thời làm gia tăng tần suất kiểm tra đối với những lô hàng tiếp theo, ảnh hưởng đến uy tín của cả chuỗi sản xuất.
Theo cơ quan chuyên môn, kháng sinh chỉ phát huy tác dụng trong điều trị bệnh do vi khuẩn. Nếu thủy sản được thu hoạch trước khi đào thải hết lượng thuốc đã sử dụng, phần tồn dư sẽ còn lưu lại trong cơ thể và có nguy cơ vượt ngưỡng cho phép.
Nguyên nhân phổ biến là người nuôi tự ý mua thuốc theo kinh nghiệm, sử dụng sai loại thuốc, sai liều lượng, không tuân thủ thời gian ngừng thuốc hoặc trộn thuốc không đúng kỹ thuật.
Ngoài ra, giống, thức ăn và chế phẩm không rõ nguồn gốc, môi trường nuôi bị ô nhiễm hoặc việc sử dụng thuốc trong quá trình bảo quản, vận chuyển cũng có thể làm gia tăng nguy cơ tồn dư kháng sinh trong sản phẩm.
Theo ngành nông nghiệp, thay vì phụ thuộc vào thuốc, người nuôi cần ưu tiên các giải pháp phòng bệnh như quản lý tốt môi trường nước, cải tạo ao nuôi sau mỗi vụ, thả giống đúng mật độ, bổ sung vitamin, khoáng chất và chế phẩm sinh học để tăng sức đề kháng cho vật nuôi.
Đây được xem là giải pháp hiệu quả nhất để hạn chế dịch bệnh và giảm sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản.
Tuân thủ nguyên tắc "4 đúng", xây dựng chuỗi sản xuất an toàn
Trong trường hợp buộc phải điều trị, người nuôi cần xác định đúng nguyên nhân gây bệnh và chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định đối với bệnh do vi khuẩn.
Việc sử dụng thuốc phải tuân thủ nghiêm nguyên tắc "4 đúng": đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng phương pháp. Đặc biệt, thời gian ngừng thuốc trước khi thu hoạch phải được thực hiện đầy đủ nhằm bảo đảm dư lượng kháng sinh trong sản phẩm nằm dưới ngưỡng cho phép.
Đối với các ao nuôi chuẩn bị thu hoạch, những cá thể mắc bệnh cần được tách riêng để điều trị, tránh thu hoạch chung làm ảnh hưởng đến chất lượng toàn bộ lô hàng.
Bên cạnh việc sử dụng thuốc đúng quy định, ngành nông nghiệp Lâm Đồng cũng khuyến khích người nuôi tham gia các tổ hợp tác, hợp tác xã và chuỗi liên kết với doanh nghiệp; đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất như VietGAP, ASC, BAP, GlobalGAP để tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.
Kiểm soát dư lượng kháng sinh không chỉ là điều kiện bắt buộc để sản phẩm thủy sản lưu thông thuận lợi trên thị trường trong nước và quốc tế mà còn là thước đo chất lượng của cả chuỗi sản xuất. Khi người nuôi, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng thực hiện nghiêm các quy định về sử dụng thuốc thú y thủy sản, ngành thủy sản Lâm Đồng sẽ có thêm nền tảng để nâng cao giá trị sản phẩm, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và mở rộng thị trường theo hướng bền vững.
Hoàng Phương
