Lào Cai là một trong những địa phương “ giàu có” nhất miền bắc về tài nguyên khoáng sản, trên địa bàn tỉnh đã phát hiện trên 150 mỏ và điểm mỏ với hơn 35 loại khoáng sản khác nhau. Do vướng mắc từ công tác cấp phép và quản lý khai thác, nên nhiều năm qua, tình trạng “ khoét ruột” rừng khai thác vàng trái phép  ở Lào Cai diễn biến phức tạp, để lại  không ít hệ lụy.

Cơ quan quản lý kêu khó

Tính đến nay, toàn tỉnh Lào Cai có 89 giấy phép khai thác khoáng sản, trong đó địa phương cấp 70 giấy phép; 19 giấy phép còn lại do Bộ  Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) cấp, khai thác các loại khoáng sản quý, hiếm như vàng, quặng apatit, quặng sắt, quặng đồng. Với lợi thế về tiềm năng khoáng sản, Lào Cai đã chọn ngành công  nghiệp khai khoáng là ngành mũi nhọn và là khâu đột phá để phát triển công nghiệp của tỉnh. Từ chủ trương này, những năm qua tỉnh Lào Cai đã đặc biệt quan tâm và ưu tiên phát triển, khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi để các thành phần kinh tế đầu tư triển khai các dự án khai thác, chế biến sâu khoáng sản.

Tuy nhiên, theo đánh giá của ông Lê Ngọc Dương, phó Giám đốc Sở TN &MT tỉnh Lào Cai, phần lớn các mỏ địa phương cấp là những loại khoáng sản vật liệu xây dựng thông thường, có thời hạn rất ngắn chỉ từ 3-5 năm. Trong khi đó, nhiều loại khoáng sản quý, hiếm ( nhất là vàng) do Bộ TN&MT quản lý lại cấp phép quá chậm, bởi quy trình cấp phép một mỏ vàng phải mất tới 2-3 năm mới hoàn thành. Thêm vào đó, công tác quản lý khai thác vàng trên địa bàn cũng rất bất cập. Chính vì thế, có thời kỳ tình trạng khai thác vàng trái phép ( vàng tặc) diễn ra rất phức tạp.

Với hơn 20 năm gắn bó trong lĩnh vực khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai, ông Dương nhận định: Tuy tình trạng  khai thác vàng trái phép hiện nay đã giảm đi nhiều, song tại một số khu vực vẫn khó kiểm soát. Có thời gian tỉnh Lào Cai đã huy động cả quân đội lên “ điểm nóng” dựng lán để bảo vệ nhưng vẫn không xuể. Về các khoản thu về nguồn khoáng sản quý hiếm, địa phương cũng chua thu được đồng nào từ vàng.

Cùng quan điểm này, bà Nguyễn Thị Kim Yến,Cục trưởng Cục thuế tỉnh Lào Cai cho biết, việc quản lý khai thác vàng trên địa bàn lâu nay rất phức tạp. Thêm vào đó, việc kiểm soát trữ lượng, sản lượng vàng do doanh nghiệp (DN) khai báo cũng khó khăn. Đơn cử, theo số liệu điều tra ban đầu thì 1 ha đất ven suối có trữ lượng 100kg vàng, nhưng khi DN vào khai thác báo cáo chỉ thu được …1kg.

Ở góc độ quản lý địa phương, ông Hoàng Xuân Tuệ, Phó Trưởng phòng TN&MT huyện Bát Xát (Lào Cai) cho biết, mặc dù tình trạng khai thác vàng trái phép trên địa bàn không phức tạp như các điểm “ nóng” ở huyện Văn Bàn, nhưng việc ngăn chặn nạn vàng tặc trong nhiều năm qua cũng rất vất vả. Trước đây, vào năm 2011, huyện Bát Xát cũng đã phối hợp với Sở TN&MT, Công an phá một lán vàng và phạt 70 triệu đồng. Mới đây nhất, vào năm 2013, ngành TN&MT của tỉnh cũng đã tổ chức bốn đợt truy quét nạn khai thác vàng trái phép tại khu vực Minh Lương  và Nậm Xây ( huyện Văn Bàn) và ba đợt ở khu vực giáp ranh các huyện Bát Xát, Sa Pa và TP Lào Cai. Hiện tại, trên địa bàn còn có mỏ vàng “ vô danh” ( chưa có đủ) được xem là điểm nóng khai thác vàng trái phép nằm ở khu vực giáp ranh giữa huyện Bát Xát, Sa Pa và TP Lào Cai. Mỏ vàng này vẫn đang trong tình trạng chờ Bộ TN&MT cấp phép khai thác.

Đừng vì lợi ích nhóm

Trao đổi ý kiếm với chúng tôi về giải pháp quản lý khai thác vàng trên địa bàn, lãnh đạo Sở TN&MT tỉnh Lào Cai cho rằng, để giữ được vàng, tránh thất thoát nguồn thu, giải pháp tối ưu nhất là những mỏ vàng “ vô danh” cần sớm phải có chủ, để DN trực tiếp đứng ra quản lý. Chúng tôi cũng đã kiến nghị việc này với Bộ TN&MT, đơn vị cấp phép, song vẫn chưa có phản hồi. Vậy nên đang có tình trạng, ở không ít mỏ vàng sau khi hoàn tất các thủ tục cấp phép, DN bước vào khai thác được có thời gian ngắn thì trữ lượng vàng đã cạn kiệt, bởi trước đó vàng tặc đã vào khai thác. Ngoài ra, Nhà nước cần phải phối hợp với địa phương có cơ chế quản lý, giám sát rõ ràng. Vàng là khoáng sản quý hiếm nên thường được rất nhiều đối tượng tìm cách khai thác trái phép. Chính vì thế, nếu chậm cấp phép còn dẫn tới tình trạng DN đổ lỗi cho vàng tặc, rồi tìm đến cớ để trốn thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường…

Bà Nguyễn Thị Kim Yên cũng cho rằng, quản lý khai thác vàng là khó nhất  trong các loại khoáng sản. Chính vì thế, các nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý cấp T.Ư cần lắng nghe ý kiến của địa phương, phải đi thực tế và đưa ra các giải pháp phù hợp thực tế hơn. Nếu thật sự muốn quản lý hiệu quả, theo tôi, tốt nhất Bộ TN&MT nên bán cả đất ở mỏ vàng cho DN khai thác. Tránh tình trạng DN khai thác kém hiệu quả, rồi kêu đói vàng để trốn nghĩa vụ nộp thuế, phí. Hơn thế, vàng, bạc, đá quý là những loại khoáng sản rất quý, nên các mỏ cần phải được đưa ra đấu giá, đấu thầu cạnh tranh một cách công khai,  bởi nếu không Nhà nước sẽ không thu được gì. Nhà nước nên quy định DN khai thác phải đóng “ một cục” ( đóng tiền thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường theo trữ lượng đánh giá ban đầu) ngay từ đầu, tránh tình trạng DN khai thác không tốt, hay mỏ bị vàng tặc khai thác sẽ đồng nghĩa với việc Nhà nước mất đi một khoản thu. Nếu DN kêu khó, không chấp nhận đóng “ một cục” thì cứ để lại khai thác sau. Thế nhưng, việc để lại cũng phải được bảo vệ nghiêm ngặt, chứ không thì rồi vàng cũng mất, mà Nhà nước cũng thất thu. Điều quan trọng nhất, muốn quản lý được vàng thì phải đừng vì lợi ích nhóm. Những loại khoáng sản quý hiếm như thế này phải được đấu thầu quyền khai thác một cách công khai, minh bạch.

Theo Thời nay