Gian lận thương mại, gian lận thuế chiếm gần 60% số vụ vi phạm
Với đường biên giới dài 181,951 km tiếp giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), cùng hệ thống cửa khẩu, lối thông quan và các lối mở biên giới, Lào Cai có nhiều lợi thế phát triển thương mại, xuất nhập khẩu và dịch vụ logistics. Tuy nhiên, hoạt động lưu thông hàng hóa qua biên giới và trên thị trường nội địa cũng đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Theo thông tin từ Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tỉnh Lào Cai (Ban Chỉ đạo 389 Lào Cai), từ ngày 5/12/2025 đến 15/9/2026, các lực lượng chức năng trên địa bàn đã phát hiện, xử lý 1.916 vụ vi phạm. Trong đó, có 1.140 vụ gian lận thương mại, gian lận thuế; 549 vụ buôn bán, vận chuyển trái phép hàng cấm, hàng lậu và 227 vụ liên quan đến hàng giả, hàng nhái, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Đáng chú ý, nhóm hành vi gian lận thương mại và gian lận thuế chiếm gần 59,5% tổng số vụ vi phạm được phát hiện, xử lý. Trong khi đó, các vụ buôn bán, vận chuyển hàng cấm, hàng lậu chiếm khoảng 28,7%; hàng giả, hàng nhái và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ chiếm gần 11,9%.
Công tác kiểm soát thị trường tại Lào Cai không chỉ tập trung vào hoạt động vận chuyển hàng hóa qua biên giới mà còn phải bao quát các hành vi vi phạm trong kinh doanh, kê khai hàng hóa và thực hiện nghĩa vụ thuế.
Trong kỳ, các cơ quan chức năng đã khởi tố 293 vụ với 550 đối tượng; xử lý vi phạm hành chính 1.579 vụ. Tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước đạt hơn 42,2 tỷ đồng, tổng giá trị xử lý đạt hơn 48,6 tỷ đồng. Trị giá tang vật tiêu hủy trong kỳ đạt hơn 6 tỷ đồng.
Kết quả trên được ghi nhận trong bối cảnh hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và kinh doanh hàng giả tiếp tục diễn biến phức tạp. Trên tuyến biên giới, các hành vi vi phạm chủ yếu diễn ra nhỏ lẻ, trong đó có tình trạng lợi dụng chính sách dành cho cư dân biên giới để thuê người vận chuyển hàng hóa, sau đó tập kết đưa vào nội địa.
Tại khu vực cửa khẩu, lực lượng chức năng phát hiện các hành vi khai báo không đúng mã số, chủng loại, số lượng, trị giá hàng hóa và thuế suất. Trong thị trường nội địa, các vi phạm liên quan đến nguồn gốc xuất xứ, nhãn hàng hóa, chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm và quyền sở hữu trí tuệ vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
Đặc biệt, sự phát triển của thương mại điện tử và hoạt động kinh doanh trên mạng xã hội đang làm thay đổi phương thức vi phạm. Một số đối tượng sử dụng tài khoản ẩn danh, chia nhỏ đơn hàng, lợi dụng dịch vụ chuyển phát nhanh hoặc trà trộn hàng vi phạm với hàng hóa hợp pháp nhằm né tránh kiểm tra. Có trường hợp hoạt động liên tỉnh, sử dụng công nghệ để che giấu thông tin giao dịch, gây khó khăn cho việc xác minh nguồn gốc hàng hóa và xử lý vi phạm.
Trước tình hình đó, Ban Chỉ đạo 389 Lào Cai đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 213/KH-UBND ngày 31/12/2025, triển khai Nghị quyết số 397/NQ-CP ngày 5/12/2025 của Chính phủ về đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030.
Trên cơ sở phân công nhiệm vụ, các lực lượng Công an, Bộ đội Biên phòng, Hải quan, Quản lý thị trường, Thuế, Kiểm lâm và chính quyền địa phương tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin về địa bàn, đối tượng và phương thức vi phạm. Công tác kiểm tra liên ngành được đẩy mạnh, gắn trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu với kết quả thực hiện.
Cùng với kiểm tra, xử lý, tỉnh Lào Cai chú trọng tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người tiêu dùng. Hơn 100 tin, bài, chương trình về phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả đã được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng. Nội dung tuyên truyền còn được dịch sang tiếng Mông, Dao, Giáy, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Nâng cao năng lực kiểm soát vi phạm trên môi trường thương mại điện tử
Mặc dù đạt những kết quả trong công tác đấu tranh, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, Lào Cai vẫn đối mặt với không ít khó khăn, nhất là khi hoạt động kinh doanh trực tuyến phát triển nhanh và phương thức vi phạm liên tục thay đổi.
Cùng với đó, việc trao đổi thông tin giữa một số lực lượng, địa phương có thời điểm chưa kịp thời, trong khi hoạt động giao dịch, vận chuyển hàng hóa qua nhiều địa bàn khiến quá trình xác minh, xử lý gặp khó khăn. Đồng thời, số vụ vi phạm được phát hiện trên môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội chưa tương xứng với diễn biến thực tế.
Ngoài ra, địa bàn rộng, địa hình phức tạp, trang thiết bị phục vụ kiểm tra, giám định và kiểm nghiệm chất lượng hàng hóa còn hạn chế cũng ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi nhiệm vụ. Tại một số địa bàn xa trung tâm, điều kiện đường truyền chưa đáp ứng yêu cầu, gây khó khăn cho công tác lập hồ sơ và xử lý vụ việc.
Để nâng cao hiệu quả đấu tranh trong thời gian tới, Lào Cai tiếp tục tập trung kiểm soát các tuyến biên giới, cửa khẩu, kho hàng, bến bãi và điểm tập kết hàng hóa có nguy cơ phát sinh vi phạm. Hoạt động kiểm tra được định hướng theo trọng tâm, trọng điểm, dựa trên thông tin nghiệp vụ, đồng thời tránh chồng chéo, không gây cản trở hoạt động kinh doanh hợp pháp.
Tại khu vực cửa khẩu, việc triển khai Đề án Cửa khẩu thông minh, nâng cấp nền tảng cửa khẩu số tại Kim Thành, Bản Vược và tăng cường hệ thống camera giám sát tại các vị trí xung yếu được xác định là những giải pháp hỗ trợ kiểm soát phương tiện, hàng hóa và phát hiện dấu hiệu bất thường.
Đối với thị trường nội địa, lực lượng Quản lý thị trường tiếp tục phối hợp với Công an, Thuế, Y tế, Khoa học và Công nghệ cùng các đơn vị liên quan tập trung kiểm tra những nhóm hàng có nguy cơ cao như thực phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm, dược phẩm, hàng điện tử, xăng dầu và sản phẩm có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Riêng trên môi trường thương mại điện tử, yêu cầu đặt ra là nâng cao năng lực thu thập, phân tích dữ liệu giao dịch trực tuyến, xác minh tài khoản bán hàng và truy vết quá trình lưu thông hàng hóa. Việc phối hợp với các doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh cũng được chú trọng nhằm hỗ trợ xác minh, xử lý các vụ việc có liên quan đến nhiều địa bàn.
Cùng với đó, tỉnh Lào Cai tiếp tục kiến nghị cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện các quy định xử phạt đối với hành vi kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội; xác định trách nhiệm của các nền tảng và đơn vị vận chuyển theo quy định pháp luật.
Một nhiệm vụ khác là nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ số cho lực lượng thực thi công vụ, đồng thời tăng cường trang thiết bị phục vụ kiểm tra, giám định, kiểm nghiệm chất lượng hàng hóa. Việc chia sẻ thông tin giữa các cơ quan chức năng cần được thực hiện xuyên suốt từ khâu thông quan, lưu kho, vận chuyển đến phân phối trên thị trường.
Song song với các biện pháp kiểm tra, xử lý, công tác tuyên truyền tiếp tục hướng tới việc giúp người dân nhận diện hàng thật, hàng giả, kiểm tra nguồn gốc sản phẩm và chủ động phản ánh hành vi vi phạm. Đối với khu vực biên giới, việc gắn phòng, chống buôn lậu với giải quyết việc làm, phát triển sinh kế cũng được đặt ra nhằm hạn chế tình trạng người dân bị lôi kéo tham gia vận chuyển thuê hàng hóa trái phép.
Trong bối cảnh hoạt động thương mại ngày càng mở rộng cả về địa bàn và phương thức giao dịch, yêu cầu đặt ra đối với Lào Cai không chỉ là tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn nâng cao khả năng phát hiện, kiểm soát hàng hóa từ biên giới đến thị trường nội địa và môi trường trực tuyến. Đây cũng là trọng tâm trong định hướng quản lý thị trường của tỉnh, nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp và duy trì môi trường kinh doanh lành mạnh.
Hải Minh
