Nghi án Formosa Hà Tĩnh chuyển giá: Mạnh tay dẹp nghịch lý!

THCL Chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Phong: Formosa Hà Tĩnh đang nằm trong “tầm ngắm” chống chuyển giá, trốn thuế. Giải quyết vấn nạn này, phải tăng mức phạt gấp hàng trăm lần, thậm chí xử lý hình sự nếu tái diễn vi phạm nhiều lần.

Từ năm 2013 đến nay, Công ty TNHH gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh (Formosa) bị truy thu hàng nghìn tỷ đồng do vi phạm quy định về thuế và nay thêm nhiều dấu hiệu bất thường. Quan điểm của ông xung quanh sự việc này?

Cần khẳng định, đây không phải là thông tin mới, thậm chí mức độ thấp hơn như hình dung, vì đây là dự án cực kỳ lớn, thì chuyển giá 1.000 - 2.000 tỷ đồng không phải là lớn so với những vụ chuyển giá khác.

Câu chuyện của tỉnh Lào Cai, cách đây vài năm, tính tới thời điểm đó có trên 30 DN FDI Trung Quốc đầu tư vào khoáng sản, khai thác nhưng 100% báo lỗ, chuyển giá, với mẹo khai khống nguyên vật liệu, nhập máy móc, khai khống chi phí, tính cực thấp các doanh thu để tính thuế… rất cổ điển nhưng không làm được gì. Bởi chúng ta không có năng lực thẩm định, không có thông tin so sánh giá. Cũng có thể do quy trình quản lý, chức năng phân công, phân cấp có lỗ hổng, cho nên biết mà không làm gì được. Với những DN bé như vậy mà còn không làm gì được, huống hồ là Formosa?

Formosa là dự án lớn, điều tra lần nào cũng dính vi phạm. Rõ ràng, phải coi đây là một trong những điểm nóng về chuyển giá. Cần có những động thái quyết liệt hơn.

Từ việc Formosa đặt ra nghịch lý về vấn đề nộp thuế, đầu tư của DN FDI…, theo ông, nghịch lý đó là gì?

Nghịch lý là báo lỗ, không lãi mà vẫn có tiền để đầu tư, như Coca Cola 20 năm qua, hay Metro…, về nguyên tắc kinh doanh, sau một vòng quay vốn nếu không có lãi thì phải “stop”, chuyển hướng. 20 năm phải quay vòng mà vẫn tiếp tục, quá là thách thức cơ quan thuế. Điều này cho thấy, cần phải xem xét, đánh giá lại hiệu quả các công ty lớn đầu tư vào Việt Nam.

Tôi rất ủng hộ quan điểm của Bí thư Thành ủy Hà Nội Hoàng Trung Hải: “Nghèo bền vững còn hơn giàu mà lo toan”. Theo vế của ông Hải nói ra thì chúng ta chỉ lo toan mà vẫn nghèo, thậm chí còn nghèo đi. Nếu môi trường biển ô nhiễm thì chi phí khắc phục còn khủng khiếp hơn là cái được lợi theo kiểu tính trên giấy.

Nghịch lý còn ở chỗ, họ không chịu nộp thuế mà vẫn được ưu đãi? Chúng ta không nhận được gì từ họ mà tương lai phải chi phí nhiều hơn để khắc phục môi trường. Đó là điều không thể chấp nhận được!

Nói tới thay đổi cách quản lý thì nhiều nhưng theo ông, biện pháp mạnh tay nhất có nên rút giấy phép của những nhà đầu tư “không tử tế” này?

Trường hợp của Formosa, kể cả về thời gian ưu đãi 70 năm của họ cũng cần phải giải trình. Vì không ai biết tại sao, trong luật cũng không có cơ chế đặc thù này. Rõ ràng, cần phải rà soát, điều chỉnh lại, ai sai thì bắt lỗi, thậm chí hủy dự án khi gây ra những đánh giá tác động môi trường lớn hơn những cái chúng ta từng tính tới.

Suốt mấy năm qua, năm nào thanh tra cũng phát hiện sai phạm tại các DN FDI, tại sao không nâng cấp thành hình sự? Theo tôi, nếu tái phạm chuyển giá thì phải xử lý hình sự, chứ không chỉ phạt hành chính!

Trong Luật Hình sự, cần bổ sung, nâng cấp, các hành vi chuyển giá nhiều lần mà đã bị cảnh báo, phát hiện và xử phạt, nếu vẫn tiếp tục tái diễn thì phạt hình sự, thậm chí có thể rút giấy phép.

Cần rà soát, bổ sung các luật nhằm giảm thiểu những lỗ hổng liên quan đến vấn đề chống chuyển giá. Kể cả trong cấp giấy phép sau này cũng vậy, ghi rõ trong điều kiện cấp phép kinh doanh. Hơn nữa, cần coi những DN có “truyền thống” chuyển giá như một điểm nóng, vì vậy, phải thường xuyên kiểm tra, nâng cấp độ xử lý thật mạnh.

Và phải tăng gấp nhiều lần, thậm chí hàng trăm lần mức phạt đối với những hành vi chuyển giá. Hiện nay, chúng ta mới chỉ phát hiện và phạt phần nổi, phần chìm mới đáng sợ. Bởi khi động lực - lợi ích còn thì người ta còn chuyển giá.

Những ai tiếp tay cho lợi ích nhóm hòng chuyển giá thì cần phạt nặng hơn nữa, coi đó là tội hình sự vì gây thất thoát lớn. Đó là một hành vi tham nhũng, vô cùng nguy hiểm.

Liên quan tới đầu tư FDI trong bối cảnh hội nhập, việc xây dựng chính sách cần phải đi trước một bước?

Chúng ta có cảnh báo và hành động bằng những động thái cần thiết, nhưng việc phát hiện kém, xử phạt quá thấp. Trong tư duy còn cả nể, coi trọng dự án lớn, coi trọng những cú đột phá ở tỉnh, ngành, cho nên có những cái vượt khung, vô lối, nếu không muốn nói rất tùy tiện. Vì thế, cần rà soát lại toàn bộ luật quy định liên quan đến FDI.

Đặc biệt, đề cao hơn nữa yêu cầu đánh giá tác động của môi trường, những chế tài, tiêu chí duyệt dự án liên quan đến môi trường nghiêm ngặt hơn. Về vấn đề này, Corp 21, chiến lược phát triển bền vững, chiến lược tăng trưởng xanh đã có thì cứ thế làm, làm đúng chứ không phải trên cơ sở bày luật rồi lại hướng dẫn họ trốn tránh, đi vòng… Đây chính là một trong những kẽ hở, điểm yếu trong thực thi cho thấy năng lực pháp lý trên thực tế rất thấp.

Trân trọng cảm ơn ông!

Đoàn Huế (Thực hiện)