Nhiều bộ sách giáo khoa: Nên mạnh dạn đổi mới

THCL Chủ trương “Một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa” đã được Quốc hội thông qua. Theo đó, các nhà xuất bản, các tổ chức và cá nhân đều có quyền tham gia biên soạn sách giáo khoa. Xung quanh vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với GS. Đinh Quang Báo, Ủy viên Hội đồng Quốc gia giáo dục, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội.

GS. Đinh Quang Báo, Ủy viên Hội đồng Quốc gia giáo dục, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội.

Hiện nay, có nhiều ý kiến trái chiều trước chủ trương “Một chương trình, nhiều bộ SGK”. Quan điểm của Giáo sư như thế nào?

Quốc hội đã có Nghị quyết về xây dựng, đổi mới SGK. Một chương trình phổ thông quốc gia sẽ có nhiều bộ SGK phục vụ chương trình đó. Cá nhân tôi hoàn toàn ủng hộ chủ trương này.

Ý tưởng quan trọng của chủ trương là nhằm dân chủ hóa, xã hội hóa 2 khâu: biên soạn, xuất bản SGK. Thứ nữa là việc lựa chọn, sử dụng SGK. Không chỉ thực hiện dân chủ, xã hội hóa, mà còn tận dụng được mọi sự sáng tạo, đa dạng của những người biên soạn sách, cũng như sáng tạo trong sử dụng. Tiếp nữa, linh hoạt để phù hợp với nhu cầu của từng cá nhân người học, từng giáo viên. Đây là điểm tiến bộ.

Tiến bộ như vậy thì phải tổ chức thực hiện cho tốt. Còn về băn khoăn có lãng phí hay không, theo tôi, khi có ý định lựa chọn SGK, một gia đình đã lựa chọn cho anh/chị, chẳng lẽ không lựa chọn cho em? Và nếu thấy chưa đáp ứng được yêu cầu thì có thể thay đổi. Như vậy, đó là hiệu quả chứ không phải lãng phí.

Còn về lo ngại khó xóa bỏ độc quyền biên soạn của NXB Giáo dục, việc quản lý như thế nào thì tôi cho rằng không có logic chặt chẽ giữa việc dân chủ hóa, xã hội hóa với thả lỏng, dẫn tới việc không có trật tự trong xuất bản và sử dụng.

Về nguyên tắc, người dạy, người học cũng chính là “bộ lọc” để biết lựa chọn cái gì hay, cái gì không hay, cái gì là hay nhất, thấy sai sẽ chọn cái khác. Nhiều bộ sách sẽ khắc phục điều dư luận băn khoăn: Việc NXB Giáo dục biên soạn SGK, đã chỉ đạo chặt chẽ thế mà vẫn còn cái sai? Chính cơ chế đó sẽ khắc phục, thậm chí phá vỡ tình trạng độc quyền trước đây đó là sai cũng phải dùng.

Để xảy ra cái sai hay không, Bộ GD&ĐT sẽ phải rất chặt chẽ trong việc quản lý. Bộ quản lý về mặt nội dung, Luật Xuất bản lại có Cục Xuất bản (Bộ Thông tin và Truyền thông) quản lý.

Quốc hội đã quy định xã hội hóa, Bộ GD&ĐT phải quy định các tiêu chí để đánh giá, thẩm định SGK. Bộ đang tổ chức ban hành thông tư quy định tiêu chí để bộ SGK thỏa mãn yêu cầu cụ thể hóa, thực hiện chương trình. Sau tiêu chí đó, sẽ ban hành tài liệu hướng dẫn để tác giả biên soạn, người xuất bản, nhà quản lý giáo dục sử dụng để thực hiện cho tốt.

Bộ GD&ĐT tổ chức một hội đồng thẩm định SGK quốc gia thì sẽ giám sát được toàn bộ tiêu chí đã ban hành. Tôi cho rằng quản lý như thế, với những băn khoăn dư luận xã hội đặt ra không phải cái không khống chế được.

Như vậy, khi đã xuất bản nhiều bộ SGK thì chúng ta phải nghĩ tới việc ai được chọn sách để giảng dạy?

Theo Quyết định 404 của Thủ tướng Chính phủ thì việc lựa chọn SGK thuộc thẩm quyền của nhà trường và được thực hiện công khai, minh bạch, căn cứ điều kiện thực tiễn, có tham khảo ý kiến đề xuất của giáo viên bộ môn, học sinh, phụ huynh học sinh. Học sinh cũng có thể tham khảo các SGK khác trong quá trình sử dụng.

Nếu cùng một lúc có nhiều bộ SGK được sử dụng thì việc thi cử, tuyển sinh sẽ được tổ chức như thế nào?

SGK là phương tiện để người học, người dạy dựa vào đó để dạy, học đúng chương trình. Và như vậy có nghĩa, thi cử là dựa vào yêu cầu của chương trình, chứ không dựa vào một cuốn SGK cụ thể nào. Một cuốn SGK muốn đáp ứng được việc thi cử thì phải đáp ứng được việc cụ thể hóa càng tốt chương trình bao nhiêu thì người sử dụng mới có lựa chọn SGK đó. SGK không điều khiển mà chỉ là công cụ phục vụ cho việc thi cử. Còn điều khiển thi cử là chương trình.

Nói thì đơn giản nhưng khi thực hiện, xây dựng khung chương trình xuyên suốt thì Bộ GD&ĐT phải làm. Để thực hiện chủ trương, khâu quyết định là chương trình phải chi tiết, cụ thể, tường minh hóa, với cách hiểu đơn trị nghĩa là cùng một cách hiểu. Như xây dựng một ngôi nhà, bản thiết kế phải rất chi tiết, dù kỹ thuật, công nghệ thi công đa dạng, nhưng sản phẩm cuối cùng phải theo thiết kế.

SGK khác nhau là cách để cụ thể hóa, cách thực hiện chương trình khác nhau mà thôi, song mục tiêu phải tuân thủ chương trình, làm chương trình phải đơn trị, ra đề thi phải theo chương trình, không được vượt khỏi yêu cầu đã quy định.

Theo Giáo sư, những khó khăn nào là trước mắt khi bắt tay triển khai thực hiện chủ trương này?

Từ trước tới nay, ngành giáo dục có những nhà xuất bản chuyên về biên soạn, xuất bản tài liệu giáo dục, trong đó có SGK. Tuy nhiên, chúng ta chưa hình thành được đội ngũ tác giả chuyên nghiệp phát triển chương trình và biên soạn. Cũng có nhưng mới chỉ đếm trên đầu ngón tay. Có thể nói, khó khăn đầu tiên là đội quân còn mỏng, cả về số lượng, cả về độ am hiểu có tính chuyên gia.

Giữa chuyên gia biên soạn và xây dựng chương trình phải là 2 trong 1. Tác giả biên soạn phải am hiểu chương trình và người làm chương trình phải nghĩ tới chỉ đạo biên soạn SGK như thế nào.

Cũng vì vậy, Bộ GD&ĐT đã chuẩn bị, sớm hình thành hội đồng biên soạn chương trình tổng thể các môn học và kèm theo đó là bộ phận, tác giả để biên soạn. Bộ sẽ tổ chức việc biên soạn, chính hoạt động này vừa ra được sản phẩm SGK, đồng thời thông qua đó huấn luyện đội ngũ biên soạn SGK. Về lâu dài, Bộ cũng sẽ thành lập cơ quan nghiên cứu chuyên trách để thực hiện biên soạn SGK.

Trân trọng cảm ơn Giáo sư!

Đoàn Huế (Thực hiện)