Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng. Theo nội dung dự thảo, hoạt động giám sát sẽ được thực hiện trên cơ sở dữ liệu được thu thập, tổng hợp từ các tổ chức thuộc phạm vi quản lý.
Đáng chú ý, dữ liệu phục vụ giám sát không chỉ tập trung vào giao dịch của khách hàng mà còn bao gồm cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và hệ thống kiểm soát nội bộ của tổ chức tín dụng.
Lãnh đạo ngân hàng, cổ đông được đưa vào dữ liệu giám sát
Theo dự thảo, các đối tượng chịu sự giám sát phải cung cấp thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và hệ thống kiểm soát nội bộ.
Trong đó, danh sách thành viên hội đồng quản trị hoặc hội đồng thành viên, ban kiểm soát và toàn bộ ban giám đốc từ cấp giám đốc khối trở lên phải được kê khai với các thông tin như họ tên, quốc tịch và tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ.
Cách tiếp cận này cho phép cơ quan quản lý có thêm dữ liệu để nhận diện những yếu tố có thể làm gia tăng rủi ro trong hoạt động phòng, chống rửa tiền, thay vì chỉ theo dõi riêng từng giao dịch phát sinh.
Bên cạnh dữ liệu nội bộ của tổ chức tín dụng, dự thảo cũng đặt yêu cầu theo dõi riêng đối với các nhóm khách hàng đặc thù, gồm người có ảnh hưởng chính trị, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức.
Đối với khách hàng tổ chức, cơ quan quản lý dự kiến thống kê riêng những doanh nghiệp đang hoạt động trong các lĩnh vực được đánh giá có nguy cơ rửa tiền đáng lưu ý. Các lĩnh vực được đề cập gồm dịch vụ tài sản mã hóa, kinh doanh bất động sản và đại lý bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức, sòng bạc và trò chơi có thưởng.
Việc đưa các nhóm này vào hệ thống dữ liệu giám sát không đồng nghĩa mọi khách hàng thuộc nhóm đều bị coi là có hành vi rửa tiền. Đây là cơ sở để cơ quan quản lý thực hiện phương pháp giám sát dựa trên mức độ rủi ro.
Theo dõi nhiều loại giao dịch và kênh giao dịch
Dự thảo cũng mở rộng phạm vi dữ liệu về hoạt động giao dịch của khách hàng. Các giao dịch tại quầy, giao dịch điện tử từ xa, giao dịch qua máy ATM, tiền gửi, tài trợ thương mại, chuyển tiền điện tử, thu đổi ngoại tệ và hoạt động đầu tư đều thuộc nhóm thông tin được đưa vào hệ thống theo dõi.
Ngoài ra, các giao dịch có liên quan đến quốc gia, vùng lãnh thổ có rủi ro cao cũng được chú trọng trong quá trình giám sát.
Theo quy trình được đề xuất, công tác giám sát gồm ba bước chính. Trước hết là tiếp nhận, thu thập, tổng hợp và xử lý dữ liệu. Tiếp đó, cơ quan quản lý thực hiện giám sát tuân thủ hoặc giám sát trên cơ sở rủi ro. Cuối cùng là lập báo cáo và đề xuất biện pháp xử lý phù hợp.
Việc đánh giá rủi ro được dựa trên nhiều nhóm yếu tố, trong đó có rủi ro cấu trúc; rủi ro cố hữu từ khách hàng, sản phẩm, kênh phân phối và địa lý; cùng với năng lực kiểm soát, phòng ngừa rủi ro của từng tổ chức.
Trên cơ sở kết quả đánh giá, các đối tượng được phân loại thành ba mức rủi ro thấp, trung bình và cao. Kết quả này sẽ là căn cứ để Ngân hàng Nhà nước xác định đối tượng trọng điểm, tần suất, nội dung và quy mô thanh tra, kiểm tra.
Như vậy, trọng tâm của cơ chế được đề xuất là chuyển mạnh từ việc theo dõi đơn lẻ từng giao dịch sang xây dựng dữ liệu tổng thể về tổ chức, khách hàng, sản phẩm, kênh giao dịch và yếu tố địa lý để phục vụ giám sát dựa trên rủi ro.
Việt Nam vẫn nằm trong danh sách giám sát tăng cường của FATF
Đề xuất mới được đưa ra trong bối cảnh công tác phòng, chống rửa tiền tiếp tục là một trong những nội dung Việt Nam phải tập trung hoàn thiện.
Theo cập nhật của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền, Việt Nam vẫn nằm trong Danh sách các quốc gia được giám sát tăng cường, thường được gọi là “Danh sách Xám”. Việt Nam được đưa vào danh sách này từ tháng 6/2023 và đến tháng 6/2026 vẫn thuộc diện giám sát tăng cường.
FATF cho biết Việt Nam tiếp tục phải thực hiện kế hoạch hành động nhằm khắc phục các điểm yếu chiến lược về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Các nội dung được FATF nêu gồm tăng cường hiểu biết về rủi ro, nâng cao hợp tác quốc tế, triển khai giám sát dựa trên rủi ro, quản lý tài sản ảo và nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo, hoàn thiện thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi, nâng cao chất lượng phân tích tình báo tài chính và tăng cường điều tra, truy tố các vụ án rửa tiền.
Theo thông tin được Ngân hàng Nhà nước nêu và được các cơ quan báo chí dẫn lại, trong 17 hành động của kế hoạch, Việt Nam đã hoàn thành 3 hành động và còn 14 hành động cần tiếp tục xử lý.
Hoạt động tiếp nhận, phân tích và chuyển giao thông tin giao dịch đáng ngờ cũng đang được đẩy mạnh. Từ đầu năm đến ngày 31/7/2026, Ngân hàng Nhà nước đã trao đổi, chuyển giao 426 văn bản liên quan đến 1.999 báo cáo giao dịch đáng ngờ cho các cơ quan có thẩm quyền, phục vụ công tác xác minh, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Cơ quan này đồng thời có 55 văn bản phản hồi, trao đổi thông tin theo đề nghị của các đơn vị tình báo tài chính nước ngoài.
Ở trong nước, Ngân hàng Nhà nước đã tiếp nhận, phân tích và chuyển giao gần 10.000 báo cáo giao dịch đáng ngờ cho các cơ quan chức năng. Thông tin được sử dụng để hỗ trợ công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, phát hiện hành vi trốn thuế và gian lận tài chính, cũng như phục vụ đấu tranh chống buôn lậu và vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới.
Theo FATF, việc Việt Nam nằm trong diện giám sát tăng cường không đồng nghĩa các tổ chức tài chính phải áp dụng biện pháp tăng cường thẩm tra đối với toàn bộ khách hàng Việt Nam. FATF nhấn mạnh cách tiếp cận dựa trên rủi ro, thay vì cắt giảm hoặc ngăn chặn toàn bộ một nhóm khách hàng hay dòng tiền.
Dự thảo Thông tư của Ngân hàng Nhà nước, nếu được ban hành, sẽ tạo thêm cơ sở để cơ quan quản lý chuẩn hóa việc thu thập, phân tích dữ liệu và xác định trọng điểm giám sát trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền. Tuy nhiên, đây hiện mới là dự thảo đang được lấy ý kiến và các nội dung có thể tiếp tục được điều chỉnh trước khi ban hành chính thức.
Phúc Hưng(t/h)
