Từ ngày 1/5/2026, Nghị định số 75/2026/NĐ-CP của Chính phủ về chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong quản lý, sử dụng kinh phí hành chính chính thức có hiệu lực. Theo quy định, các cơ quan nhà nước được giao quyền chủ động hơn trong việc sử dụng kinh phí từ ngân sách và các nguồn thu hợp pháp khác. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình trong khu vực công, phù hợp với xu hướng cải cách tài chính công hiện nay.
Tiếp đó, từ ngày 10/5/2026, Nghị định số 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung bắt đầu được triển khai, tạo thêm một kênh tích lũy dài hạn cho người lao động bên cạnh hệ thống bảo hiểm xã hội bắt buộc. Điểm đáng chú ý là việc tham gia hoàn toàn mang tính tự nguyện, được thực hiện thông qua doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí, với sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động. Nghị định cũng đặt ra nguyên tắc không được gắn việc tham gia với điều kiện tuyển dụng, đánh giá thi đua hay chính sách phúc lợi, qua đó bảo đảm tính công bằng và quyền lợi của người lao động.
Ở lĩnh vực năng lượng, Nghị định số 133/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 25/5/2026 được đánh giá là bước đi mạnh nhằm siết chặt kỷ cương trong sử dụng điện. Nghị định quy định cụ thể các hành vi vi phạm và mức xử phạt tương ứng, trong đó có nhiều chế tài đáng chú ý như xử phạt đối với hành vi thu tiền điện cao hơn quy định, kê khai sai số người sử dụng điện hay can thiệp trái phép vào hệ thống điện. Việc tăng mức phạt đối với các hành vi vi phạm không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn góp phần đảm bảo vận hành hệ thống điện minh bạch, an toàn.
Cũng từ ngày 25/5/2026, Nghị định số 110/2026/NĐ-CP về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước tiến quan trọng trong thực thi cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Theo đó, các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu phải thực hiện tái chế theo tỷ lệ bắt buộc đối với sản phẩm đưa ra thị trường. Quy định này làm rõ trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp, hạn chế tình trạng né tránh nghĩa vụ môi trường, đồng thời thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.
Không chỉ tập trung vào lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật, các chính sách mới trong tháng 5/2026 còn tăng cường chế tài đối với hành vi vi phạm trong đời sống xã hội. Theo quy định sửa đổi, hành vi cản trở thành viên trong gia đình tham gia hoạt động tạo thu nhập vì lý do giới tính có thể bị xử phạt đến 10 triệu đồng. Bên cạnh đó, từ ngày 15/5/2026, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có thể bị phạt tới 5 triệu đồng, trong khi hành vi chung sống như vợ chồng trái quy định hoặc vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng cũng bị xử phạt đến 10 triệu đồng từ ngày 18/5/2026. Các quy định này cho thấy xu hướng tăng cường quản lý đối với những hành vi ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và trật tự xã hội.
Đáng chú ý, Nghị định số 88/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/5/2026 đã bổ sung quy định về việc xây dựng và khai thác dữ liệu hồ sơ học tập suốt đời trên nền tảng số. Theo đó, dữ liệu học tập của người dân sau khi được xác thực sẽ được tích hợp trên ứng dụng định danh điện tử quốc gia VNeID và có giá trị tương đương văn bản giấy. Quy định này không chỉ tạo thuận lợi cho người dân trong thực hiện thủ tục hành chính mà còn thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số trong lĩnh vực giáo dục.
Nhìn tổng thể, các chính sách có hiệu lực trong tháng 5/2026 cho thấy định hướng điều hành rõ nét của Chính phủ trong việc hoàn thiện thể chế theo hướng hiện đại, minh bạch và bền vững. Việc trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các chủ thể đi kèm với cơ chế giám sát chặt chẽ, cùng với việc tăng cường chế tài xử lý vi phạm, được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới.
Hải Minh
