Đưa lực lượng chính quy về cơ sở
Việc kết thúc hoạt động của hệ thống cơ quan quân sự cấp huyện đặt ra yêu cầu phải nhanh chóng kiện toàn tổ chức, bảo đảm nhiệm vụ quốc phòng, quân sự địa phương không bị gián đoạn. Trên cơ sở đó, Đảng ủy, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Ninh Bình đã chủ động sắp xếp lực lượng, đưa sĩ quan chính quy về đảm nhiệm các vị trí chủ chốt tại Ban CHQS xã, phường.
Đây không chỉ là sự thay đổi về tổ chức bộ máy mà còn là bước chuyển quan trọng trong phương thức thực hiện nhiệm vụ quốc phòng ở địa phương, đưa năng lực tham mưu quân sự đến gần hơn với cấp ủy, chính quyền và nhân dân ngay từ cơ sở.
Thượng tá Đàm Ngọc Quang, Chỉ huy trưởng Ban CHQS xã Ý Yên cho biết, sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng công việc quốc phòng được chuyển từ cấp tỉnh xuống cấp xã rất lớn.
Theo Thượng tá Đàm Ngọc Quang, trước đây cán bộ quân sự cơ sở chủ yếu là công chức bán chuyên trách, trong khi hiện nay lực lượng chính quy được bố trí tại cơ sở đã góp phần nâng cao chất lượng tham mưu. Các nhiệm vụ như quản lý lực lượng dự bị động viên, dân quân tự vệ, tuyển quân, huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu từng bước được thực hiện bài bản, chuyên nghiệp hơn.
Đáng chú ý, công tác chính sách hậu phương quân đội cũng được tổ chức theo hướng trực tiếp, sát dân. Những hồ sơ tồn đọng sau chiến tranh được tiếp nhận, xử lý ngay tại xã, qua đó hạn chế việc người dân phải đi lại qua nhiều cấp, nhiều khâu.
Thực tiễn tại cơ sở cũng cho thấy yêu cầu về tính cơ động, khả năng xử lý tình huống ngày càng rõ nét.
Trung tá Dương Văn Cường, Phó Chỉ huy trưởng Ban CHQS xã Tân Thanh cho biết, với đội ngũ cán bộ chính quy bám địa bàn, các phương án huấn luyện được xây dựng sát thực tế hơn, giúp chính quyền chủ động huy động lực lượng khi xảy ra thiên tai, sự cố.
Một ví dụ được ông Cường dẫn chứng là vụ cháy rừng tại khu vực dãy núi Khe Non, thuộc thôn Đồi Ngang, xảy ra cuối tháng 6. Ngay khi tình huống phát sinh, Ban CHQS xã đã tổ chức lực lượng dân quân phối hợp với công an và các lực lượng khác xử lý, khoanh vùng và dập tắt đám cháy trong khoảng 2 giờ.
Huấn luyện sát thực tế, nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu
Không chỉ tập trung vào công tác tham mưu và xử lý tình huống, việc bố trí sĩ quan chính quy tại Ban CHQS cấp xã còn tạo điều kiện nâng cao chất lượng huấn luyện lực lượng dân quân.
Trung tá Phạm Văn Chiến, Chính trị viên phó Ban CHQS xã Thanh Bình cho biết, Ban CHQS xã đang đăng cai huấn luyện Dân quân binh chủng cho cụm các xã. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, quy mô lực lượng Dân quân binh chủng ở cấp xã được nâng lên đáng kể.
Việc tổ chức huấn luyện theo cụm từ 4-8 xã giúp khoảng cách di chuyển của chiến sĩ chỉ khoảng trên dưới 10km, qua đó vừa bảo đảm an toàn, vừa tạo sự linh hoạt trong bố trí thời gian huấn luyện.
Điểm đáng chú ý của đợt huấn luyện là chương trình được tăng cường tính thực hành. Theo tài liệu, 75% thời lượng dành cho thực hành, trong khi phần lý thuyết chiếm khoảng 25%. Trong 12 ngày huấn luyện, lực lượng được tổ chức xoay vòng đổi tập, trực tiếp thao tác với các loại khí tài chuyên ngành như súng máy phòng không 12,7mm, cối 82mm, ĐKZ và khí tài trinh sát.
Đến nay, 100% Ban CHQS cấp xã trên địa bàn tỉnh đã được bố trí Chỉ huy trưởng là sĩ quan chính quy. Cùng với đó, khi Bộ Quốc phòng triển khai quyết định giải thể các Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực, chuyển sang mô hình chỉ đạo trực tiếp xuống Ban CHQS cấp xã, hệ thống quân sự địa phương tiếp tục được tổ chức theo hướng tinh gọn, bảo đảm sự chỉ đạo, điều hành từ tỉnh đến xã, phường được thông suốt.
Tạo nền tảng cho thế trận quốc phòng toàn dân từ cơ sở
Đánh giá quá trình sắp xếp, kiện toàn tổ chức quân sự địa phương, Đại tá Vũ Trọng Thoan, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Chính ủy Bộ CHQS tỉnh cho rằng, quá trình này được triển khai đồng bộ, khoa học, trong đó điểm nổi bật là cơ chế chỉ huy được duy trì thông suốt, không để xảy ra khoảng trống hay đứt gãy nhiệm vụ.
Theo Đại tá Vũ Trọng Thoan, công tác quản lý, điều hành 129 Ban CHQS cấp xã từng bước đi vào nền nếp. Một trong những kết quả đáng chú ý là chuyển đổi số trong hoạt động quân sự địa phương: 100% Ban CHQS cấp xã được trang bị máy tính đồng bộ, kết nối mạng quản lý văn bản điều hành của Bộ Quốc phòng và chứng thư chữ ký số.
Tài liệu cũng ghi nhận toàn tỉnh đã hoàn thành 100% chỉ tiêu tuyển quân năm 2026 và tổ chức thành công các cuộc diễn tập khu vực phòng thủ.
Nhìn từ thực tiễn, việc sắp xếp lại tổ chức cơ quan quân sự địa phương không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy, mà còn hướng đến mục tiêu đưa nhiệm vụ quốc phòng sát hơn với địa bàn dân cư. Sĩ quan chính quy trực tiếp làm việc tại cơ sở có điều kiện bám địa bàn, nắm tình hình, gần dân và tham mưu kịp thời cho cấp ủy, chính quyền.
Đây cũng là quá trình tái cấu trúc nguồn nhân lực của lực lượng quân đội sau khi giải thể cấp huyện, từng bước chuyển trọng tâm công tác quốc phòng về nơi trực tiếp tiếp xúc với nhân dân và xử lý các nguy cơ ngay từ cơ sở.
Nhìn thẳng những khó khăn để hoàn thiện mô hình
Bên cạnh những kết quả bước đầu, thực tiễn vận hành mô hình mới cũng đặt ra không ít vấn đề cần tiếp tục giải quyết.
Bộ CHQS tỉnh Ninh Bình thẳng thắn nhìn nhận số lượng cán bộ tại Ban CHQS cấp xã hiện vẫn thiếu so với biểu biên chế. Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác chỉ huy, điều hành ở một số đơn vị cũng còn thiếu. Đây là những vấn đề cần được quan tâm để mô hình mới có thể vận hành ổn định và phát huy hiệu quả lâu dài.
Theo Đại tá Vũ Trọng Thoan, Bộ CHQS tỉnh Ninh Bình đã đề xuất với Bộ Quốc phòng và Quân khu 3 một số giải pháp, trong đó kiến nghị tăng biên chế Ban CHQS cấp xã lên 12-15 đồng chí; bổ sung chức danh Chính trị viên là sĩ quan chính quy; thành lập Chi bộ Ban CHQS xã riêng biệt; đồng thời xây dựng đề án quy hoạch trụ sở riêng và trang bị phương tiện ô tô phục vụ nhiệm vụ tại cơ sở.
Có thể thấy, quá trình tổ chức lại lực lượng quân sự địa phương tại Ninh Bình đang từng bước hình thành một phương thức hoạt động mới: tinh gọn hơn về tổ chức, trực tiếp hơn trong chỉ huy và sát hơn với địa bàn.
Tuy nhiên, để mô hình này thực sự phát huy hiệu quả, việc tiếp tục hoàn thiện biên chế, cơ sở vật chất, trang thiết bị và cơ chế hoạt động là yêu cầu không thể xem nhẹ. Khi những điểm nghẽn được tháo gỡ, mỗi Ban CHQS xã, phường sẽ có thêm điều kiện thực hiện tốt vai trò tham mưu, tổ chức lực lượng và xây dựng nền quốc phòng toàn dân ngay từ cơ sở.
Đó cũng là nền tảng để mỗi xã, phường không chỉ là một đơn vị hành chính mà còn từng bước trở thành địa bàn vững chắc trong thế trận quốc phòng toàn dân, góp phần giữ vững ổn định chính trị và tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
Linh Trần
