Thực tế tại các địa phương cho thấy, giá xăng dầu tăng mạnh trong thời gian gần đây đã tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi sản xuất lúa. Từ khâu làm đất, bơm tưới, chăm sóc đến thu hoạch và vận chuyển đều phụ thuộc lớn vào máy móc sử dụng nhiên liệu. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí sản xuất lập tức “đội” lên, trong khi giá bán lúa lại có xu hướng giảm.
Một số nông dân tại An Giang cho biết, chỉ trong thời gian ngắn, chi phí vận hành máy móc như máy cày, máy gặt đập liên hợp hay ghe vận chuyển lúa đã tăng đáng kể. Không chỉ nhiên liệu, giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và chi phí nhân công cũng duy trì ở mức cao, khiến tổng chi phí đầu tư cho mỗi vụ mùa tăng lên rõ rệt.
Tại Cần Thơ, nhiều hộ nông dân dù đã liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp vẫn không khỏi lo lắng. Chi phí thu hoạch và vận chuyển tăng nhanh khiến lợi nhuận bị bào mòn, thậm chí có nguy cơ giảm sâu nếu giá lúa tiếp tục đi xuống.
Theo ước tính của các hợp tác xã trong khu vực, chi phí nhiên liệu hiện chiếm khoảng 15–25% tổng chi phí sản xuất lúa. Khi giá nhiên liệu tăng thêm 10.000 đồng mỗi lít, chi phí canh tác cho mỗi hecta có thể tăng từ vài trăm nghìn đến hơn một triệu đồng, tùy mức độ cơ giới hóa và khoảng cách vận chuyển.
Trong khi đó, giá lúa lại không theo kịp đà tăng chi phí. Nhiều loại lúa, đặc biệt là lúa thơm, hiện chỉ dao động quanh mức 5.600 – 5.800 đồng/kg, giảm từ 8–10% so với trước đó. Sự sụt giảm này khiến người trồng lúa gặp khó trong việc đảm bảo lợi nhuận, nhất là với những hộ sản xuất quy mô lớn.
Không chỉ nông dân, doanh nghiệp thu mua và xuất khẩu gạo cũng chịu áp lực lớn. Chi phí logistics tăng mạnh do giá nhiên liệu leo thang và tác động từ tình hình bất ổn tại khu vực Trung Đông. Cước vận chuyển quốc tế tăng gấp nhiều lần, kéo theo chi phí xuất khẩu đội lên đáng kể.
Một số tuyến vận tải quan trọng bị gián đoạn hoặc hạn chế hoạt động, buộc hàng hóa phải chuyển hướng qua các cảng trung gian, làm gia tăng thời gian và chi phí vận chuyển. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn tác động ngược trở lại người nông dân thông qua giá thu mua lúa.
Trước tình hình này, các hiệp hội ngành hàng đã kiến nghị Nhà nước sớm triển khai các gói tín dụng ưu đãi để hỗ trợ doanh nghiệp thu mua tạm trữ lúa gạo. Việc này được kỳ vọng sẽ góp phần ổn định thị trường và hạn chế đà giảm giá lúa trong giai đoạn cao điểm thu hoạch.
Bên cạnh đó, việc đảm bảo nguồn cung nhiên liệu ổn định cho sản xuất nông nghiệp cũng được xem là giải pháp cấp thiết. Các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát hệ thống phân phối nhằm tránh tình trạng thiếu hụt cục bộ, đặc biệt tại các khu vực vùng sâu, vùng xa.
Về lâu dài, ngành lúa gạo cần tiếp tục đẩy mạnh liên kết sản xuất, tối ưu chi phí và nâng cao giá trị sản phẩm để giảm phụ thuộc vào biến động của thị trường và chi phí đầu vào. Trong bối cảnh hiện nay, việc tháo gỡ “bài toán kép” giữa chi phí tăng và giá giảm không chỉ là thách thức trước mắt mà còn là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sinh kế bền vững cho hàng triệu nông dân ĐBSCL.
Nam Sơn (t/h)
