THCL PGS. TS. Vũ Trọng Khải, nguyên Hiệu trưởng Trường Cán bộ quản lý nông nghiệp và phát triển nông thôn II: Thiếu chiến lược sản phẩm nông nghiệp quốc gia theo vùng nông nghiệp sinh thái - chính là thách thức lớn cản trở bước tiến của ngành này.

Đang mất phương hướng?

Những nông sản chủ lực, có khối lượng và giá trị cao hiện nay ở từng vùng nông nghiệp gần như là kết quả của quá trình tự phát.

Philippines mua gạo Việt Nam với giá rẻ, chỉ bằng 2/3 giá gạo tiêu thụ trong nước. Vô tình, người nông dân đang phải “bất đắc dĩ làm nghĩa vụ quốc tế về an toàn lương thực”. Đó là kết quả của sự phát triển thiếu chiến lược sản phẩm quốc gia theo vùng CN sinh thái.

PGS. TS. Vũ Trọng Khải nhận định: “Chúng ta say sưa với việc hoạch định chiến lược và quy hoạch phát triển kinh tế tỉnh. Tỉnh nào cũng cần những “con số đẹp” về GDP và cơ cấu kinh tế, theo hướng gia tăng tỷ trọng giá trị sản xuất CN bằng mọi giá. Sau một thời gian phát triển theo tư duy này, người ta mới ngộ ra rằng phải phát triển kinh tế theo vùng, vì thế, các địa phương đang phải “ngồi lại” với nhau để bàn phương án “liên kết vùng”. Đó là một quy trình ngược theo kiểu “thả gà ra vườn rồi phải đi bắt lại từng con để nhốt vào chuồng”. Bởi phương án chiến lược sản phẩm và quy hoạch xây dựng kết cấu hạ tầng của mỗi vùng kinh tế sinh thái đã bao hàm nội dung liên kết giữa các tỉnh, thành phố theo vùng”.

Điều quan trọng, khi xác định chiến lược sản phẩm quốc gia theo vùng kinh tế - sinh thái là trước hết xác định thị trường, khách hàng mục tiêu - tiêu thụ nội địa hay xuất cảng, ở những mức độ khác nhau của mỗi loại nông sản, chứ không phải chạy theo doanh số xuất cảng như hiện nay.

Theo ông Khải, hội nhập kinh tế quốc tế, ngành nông nghiệp Việt Nam dường như đang mất phương hướng. Tình trạng nay trồng, mai chặt vẫn đang diễn ra khá phổ biến. Thậm chí, biết trồng sẽ lỗ nhưng vẫn phải trồng, vì người nông dân chẳng biết làm gì khác ngoài sản phẩm truyền thống?

Đặc biệt, chủ trương và thực hiện đầu tư xây dựng các khu nông nghiệp công nghệ cao, thay vì đầu tư phát triển một nền nông nghiệp công nghệ cao bị đánh giá là một bước đi sai lầm.

“Vô hình chung, chúng ta thừa nhận một cách vô thức sự tồn tại hợp pháp một nền nông nghiệp không bảo đảm VSATTP. Các nước phát triển - họ có nền nông nghiệp công nghệ cao, dù GDP nông nghiệp chỉ chiếm vài phần trong GDP của cả nước. Họ không tạo ra các khu nông nghiệp công nghệ cao để “làm mẫu”, lấy thành tích. Việt Nam chưa có chiến lược nghiên cứu và áp dụng công nghệ cao trong toàn bộ nền nông nghiệp”, TS. Khải nêu.

Tránh trả giá đắt

Những giải pháp khắc phục trở ngại, thách thức, tận dụng thời cơ để hội nhập thành công được các chuyên gia, nhà khoa học đưa ra khá nhiều. Nhưng tập trung lại ở các giải pháp: Xây dựng chiến lược sản phẩm nông nghiệp quốc gia ở mỗi vùng nông nghiệp sinh thái; tăng cường đầu tư cho hoạt động khuyến nông...

Nhà nước cần có chính sách tài chính - tín dụng khuyến khích các DN áp dụng công nghệ cao và đóng vai trò lãnh đạo chuỗi giá trị ngành hàng như miễn, giảm thuế thu nhập DN trong vài năm đầu, cho vay vốn với lãi suất thấp từ ngân hàng phát triển, tài trợ 50% lãi suất tín dụng đầu tư vay của các ngân hàng thương mại, tài trợ kinh phí khuyến nông, chứng nhận Global GAP, tài trợ kinh phí nghiên cứu khoa học ứng dụng công nghệ cao…

PGS. TS. Vũ Trọng Khải nhận đinh, việc thực hiện các giải pháp trên phải tiến hành đồng bộ, có kế hoạch theo lộ trình hợp lý, vừa đáp ứng yêu cầu trước mắt, vừa đáp ứng yêu cầu lâu dài của việc phát triển nền nông nghiệp trong khuôn khổ Cộng đồng Kinh tế ASEAN, TPP và các hiệp định AFTA khác đã được ký kết - có hiệu lực thi hành. Nhưng nếu không vượt qua những thách thức, nền nông nghiệp và nông dân Việt Nam sẽ phải trả giá đắt cho tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Có thể nhận thấy, các nhà khoa học, các nhà quản lý, đội ngũ doanh nhân và nông dân hiện nay có đủ năng lực để giải quyết các vấn đề, thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển một nền nông nghiệp hiện đại, đạt hiệu quả cao cả về kinh tế, xã hội và môi trường. Họ đang trông đợi ở Chính phủ trong việc cải tổ thể chế quản lý kinh tế vĩ mô theo yêu cầu của kinh tế thị trường và thông lệ quốc tế.

Trần Nguyên