Từ bảo vệ rừng đến tạo giá trị kinh tế từ carbon
Trong nhiều năm, bảo vệ rừng chủ yếu được nhìn nhận như một nhiệm vụ về môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học. Tuy nhiên, cùng với xu hướng phát triển kinh tế carbon trên thế giới, rừng đang dần trở thành một loại tài sản có khả năng tạo ra giá trị kinh tế thông qua dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon.
Việt Nam cũng đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý để tham gia thị trường này. Theo TS. Nguyễn Ngọc Quang, Điều phối Chương trình quốc gia của Tổ chức IFAD tại Việt Nam, nền tảng pháp lý cho thị trường carbon hiện được xây dựng trên Nghị định 06/2022/NĐ-CP và các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 119/2025/NĐ-CP, tạo cơ sở cho việc quản lý tín chỉ carbon, cơ chế trao đổi – bù trừ phát thải và phát triển thị trường carbon trong nước.
Đối với lĩnh vực lâm nghiệp, hành lang pháp lý cũng đang tiếp tục được hoàn thiện thông qua Nghị định 180/2026/NĐ-CP về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng, cùng với việc xây dựng Bộ tiêu chuẩn carbon rừng quốc gia và các văn bản hướng dẫn triển khai.
Theo các chuyên gia, đây là tiền đề quan trọng để các địa phương, doanh nghiệp và người dân tham gia sâu hơn vào các chương trình giảm phát thải, đồng thời khai thác hiệu quả giá trị kinh tế từ tài nguyên rừng.
Trong bối cảnh đó, mô hình nông lâm kết hợp được xem là một hướng đi phù hợp khi vừa giúp phục hồi hệ sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu, vừa nâng cao khả năng hấp thụ carbon và tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Chuỗi giá trị không gây mất rừng hướng tới mục tiêu Net Zero
Một trong những chương trình đang triển khai theo định hướng này là Dự án RECAF (Giảm thiểu khí thải ở khu vực Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ nhằm góp phần thực hiện Chương trình hành động quốc gia REDD+), do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức IFAD và Quỹ Khí hậu Xanh (GCF) thực hiện.
Tại hội thảo trực tuyến "Từ nông lâm kết hợp đến thị trường carbon rừng - Góc nhìn từ Dự án RECAF", đại diện dự án cho biết RECAF được triển khai trong giai đoạn 2025–2031 với tổng kinh phí 96 triệu USD, bao gồm 35 triệu USD vốn viện trợ từ GCF, 32,4 triệu USD vốn vay IFAD và 28,6 triệu USD vốn đối ứng bằng hiện vật của Chính phủ Việt Nam.
Dự án hướng tới phát triển các chuỗi giá trị nông nghiệp không gây mất rừng tại bốn tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng và Khánh Hòa, đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu của Chương trình REDD+ quốc gia và Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) cập nhật năm 2022.
Theo kế hoạch, khoảng 145.000 ha đất rừng giáp với đất sản xuất sẽ được áp dụng các mô hình quản lý bền vững, trong đó khoảng 90.000 ha phát triển theo mô hình nông lâm kết hợp và 55.000 ha áp dụng cơ chế quản lý rừng hợp tác đa bên. Bên cạnh đó, khoảng 500.000 ha rừng tự nhiên có giá trị cao sẽ được tăng cường bảo vệ.
Không chỉ hướng tới mục tiêu bảo vệ tài nguyên rừng, RECAF còn đặt mục tiêu giảm hoặc tránh phát thải khoảng 6,68 triệu tấn CO₂ tương đương trong vòng đời dự án, đồng thời mang lại lợi ích trực tiếp cho khoảng 420.000 người và gián tiếp cho khoảng 1 triệu người.
Điểm đáng chú ý là dự án không chỉ tập trung vào hoạt động lâm nghiệp mà còn thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp và người dân thông qua các chuỗi giá trị không gây mất rừng. Theo kế hoạch, khoảng 70.000 hộ gia đình sẽ được hỗ trợ áp dụng các biện pháp sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu, trong khi sáu chuỗi giá trị theo tiêu chí không gây mất rừng sẽ được đưa vào vận hành.
Song song với đó, diện tích rừng được chi trả dịch vụ môi trường rừng (PFES) dự kiến mở rộng thêm khoảng 40.000 ha, góp phần tạo nguồn lực tài chính cho công tác bảo vệ và phục hồi rừng.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh nhiều thị trường xuất khẩu đang áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về phát thải và chống mất rừng, việc xây dựng các chuỗi giá trị xanh sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam, đồng thời mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.
Việc kết nối RECAF với các sáng kiến quốc tế như Liên minh LEAF, Quỹ Đối tác Carbon trong lâm nghiệp của Ngân hàng Thế giới, các chương trình của UNDP, UN-REDD và Liên minh châu Âu cũng được kỳ vọng sẽ tăng hiệu quả huy động nguồn lực, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.
Trong dài hạn, khi thị trường carbon được vận hành đồng bộ và các chính sách tiếp tục hoàn thiện, những dự án như RECAF không chỉ góp phần giảm phát thải mà còn tạo nền tảng để rừng trở thành một nguồn lực kinh tế mới, hỗ trợ phát triển nông nghiệp bền vững và đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.
Minh Thành (t/h)
