Con phố thắp sáng ký ức Trung thu
Khi trời vừa chạng vạng, những dãy lồng đèn trước các cửa hàng trên đường Lương Nhữ Học đồng loạt sáng lên. Ánh đỏ, vàng, xanh hắt xuống mặt đường, hòa vào dòng người đang chậm rãi dạo phố, tạo nên một khoảng không gian Trung thu đặc trưng giữa khu Chợ Lớn.
Trước mỗi cửa tiệm là hàng trăm mẫu lồng đèn được sắp xếp từ thấp lên cao. Những chiếc đèn ông sao, đèn cá chép, đèn kéo quân, đèn giấy kiếng khung tre nằm cạnh các mẫu đèn nhựa, đèn vải, đèn LED tích hợp âm thanh và mô phỏng nhân vật hoạt hình. Có cửa hàng phủ kín mặt tiền bằng những dãy đèn nhiều màu; có nơi đặt các mẫu nhỏ ngang tầm mắt để trẻ em dễ nhìn, dễ lựa chọn.
Sự phong phú ấy cho thấy thị trường lồng đèn đã thay đổi đáng kể. Nếu trước đây sản phẩm chủ yếu được làm từ tre, giấy và thắp sáng bằng nến, thì nay kiểu dáng, chất liệu, kích thước và công năng đều đa dạng hơn. Lồng đèn truyền thống vẫn giữ một vị trí riêng, nhưng đã được cải tiến bằng đèn điện tử, họa tiết bắt mắt và màu sắc rực rỡ để phù hợp với thị hiếu của trẻ nhỏ.
Anh Lâm Thanh Trung, chủ một cửa hàng trên đường Lương Nhữ Học, cho biết trẻ em hiện khá yêu thích những mẫu lồng đèn được gắn thêm đèn điện tử, trang trí sinh động và có màu sắc tươi sáng. Sự kết hợp giữa hình dáng quen thuộc với các chi tiết hiện đại giúp sản phẩm truyền thống dễ tiếp cận hơn với khách hàng nhỏ tuổi.
Mỗi người tìm đến phố lồng đèn với một cảm xúc khác nhau. Trẻ nhỏ háo hức đứng trước quầy hàng, chỉ tay vào món đồ mình thích. Nhiều gia đình đưa con đến để cảm nhận không khí rằm tháng Tám. Người lớn lại bắt gặp một phần tuổi thơ trong chiếc đèn ông sao, đèn cá chép hay lớp giấy kiếng trong trẻo dưới ánh sáng nhiều màu.
Với người trẻ, Lương Nhữ Học còn là điểm đến để dạo phố và chụp ảnh. Những mặt tiền phủ kín lồng đèn trở thành phông nền nổi bật, thu hút đông người dừng lại mỗi tối. Nhiều người đi hết cửa hàng này đến cửa hàng khác, ngắm đèn, quay video rồi rời đi mà không mua sản phẩm.
Bởi vậy, sự đông đúc trên phố chưa phản ánh đầy đủ sức mua của thị trường. Đằng sau những bức ảnh rực rỡ và dòng người nối nhau qua từng gian hàng là một nhịp buôn bán chậm hơn trước.
Dòng người vẫn đông, sức mua ngày càng thưa
Chị Lý Minh Hà đã có gần 30 năm gắn bó với nghề bán lồng đèn trên phố Lương Nhữ Học. Trong ký ức của chị, những mùa Trung thu trước đây luôn là khoảng thời gian tất bật nhất trong năm. Cửa hàng bán từ sáng đến tối, khách ra vào liên tục, có những ngày người bán không kịp phục vụ.
Nay, cảnh đông người vẫn còn nhưng lượng khách mua đã giảm rõ rệt. Phần lớn người đến phố để tham quan, chụp ảnh và cảm nhận không khí Trung thu; số người dừng lại chọn một chiếc đèn mang về không nhiều. Để có thêm thu nhập trang trải cuộc sống và chi phí thuê mặt bằng, chị Hà phải bán thêm các mặt hàng tạp hóa thay vì chỉ trông chờ vào mùa lồng đèn ngắn ngủi.
Cùng chung nỗi niềm, Cô Lưu Hương, người đã bán hàng tại phố Lương Nhữ Học gần 50 năm, nhớ lại thời điểm mỗi đêm Trung thu cửa hàng có thể bán vài trăm chiếc đèn. Hiện nay, bán được vài chục chiếc đã là điều đáng mừng.
Dòng người đi qua vẫn tấp nập, điện thoại liên tục giơ lên để ghi lại những khung hình nhiều màu sắc, nhưng người bán lại phải kiên nhẫn chờ từng vị khách thực sự có nhu cầu. Phố đông mà cửa hàng vẫn vắng khách mua – nghịch lý ấy ngày càng hiện rõ vào mỗi mùa Trung thu.
Sự thay đổi này đến từ nhiều nguyên nhân. Người tiêu dùng hiện có thêm hàng loạt lựa chọn ngoài những cửa hàng truyền thống. Lồng đèn được bán tại siêu thị, cửa hàng đồ chơi, chợ dân sinh và trên các nền tảng trực tuyến. Chỉ cần vài thao tác, khách hàng có thể xem mẫu, so sánh giá và đặt sản phẩm giao tận nhà mà không cần trực tiếp đến phố.
Trong khi đó, vai trò của Lương Nhữ Học cũng dần thay đổi. Từ một nơi chuyên mua bán lồng đèn, con phố ngày càng trở thành điểm tham quan và trải nghiệm không khí Trung thu. Giá trị văn hóa được mở rộng, nhưng hiệu quả kinh doanh của các cửa hàng lại chịu nhiều áp lực.
Giá bán giữa các nhóm sản phẩm cũng có sự phân hóa. Một số mẫu lồng đèn nhập khẩu tăng khoảng 5–10% so với năm trước, trong khi nhiều sản phẩm truyền thống sản xuất trong nước vẫn giữ giá. Tuy nhiên, việc duy trì mức giá ổn định chưa đủ để cải thiện sức mua khi thói quen tiêu dùng đã thay đổi.
Để giữ khách, người bán phải liên tục cập nhật mẫu mã, cân đối giá và lựa chọn sản phẩm phù hợp với từng nhóm khách hàng. Những chiếc đèn truyền thống gợi nhớ tuổi thơ vẫn cần được gìn giữ, nhưng đồng thời phải thay đổi về thiết kế, độ bền và tính tiện dụng để cạnh tranh với các sản phẩm hiện đại.
Một chiếc đèn giấy kiếng có thể đưa cha mẹ trở về những mùa Trung thu cũ. Một chiếc đèn LED phát nhạc lại dễ dàng thu hút đứa trẻ đang đứng trước quầy. Hai lựa chọn ấy cùng hiện diện trên phố Lương Nhữ Học, tạo nên sự giao thoa giữa ký ức và nhịp sống mới.
Thế nhưng, để ánh đèn tiếp tục được thắp sáng qua mỗi mùa, các cửa hàng không thể chỉ dựa vào giá trị hoài niệm. Người bán còn phải lo tiền thuê mặt bằng, vốn nhập hàng và nguồn thu cho những tháng sau Trung thu. Mỗi chiếc đèn được bán ra vì thế không chỉ là món quà dành cho trẻ nhỏ, mà còn góp phần giúp một cửa hàng tiếp tục tồn tại.
Phố Lương Nhữ Học vẫn đẹp, vẫn đông vui và vẫn giữ được nét riêng giữa lòng TP.HCM. Nhưng phía sau vẻ rực rỡ ấy là câu chuyện mưu sinh của những người đã dành hàng chục năm gìn giữ nghề bán lồng đèn. Khi khách tham quan ngày càng đông nhưng người mua không nhiều, điều họ mong chờ không chỉ là một mùa phố sáng, mà còn là một mùa buôn bán đủ đầy để những dãy đèn tiếp tục hiện diện vào năm sau.
L.T
