Cả nước trồng cao su! Khắp các tỉnh Bắc – Trung – Nam, đâu đâu cũng trồng cao su! Cây cao su được trồng nhiều nhất ở miền Đông Nam Bộ, các tỉnh Tây Nguyên, vùng Tây Bắc. Đến như khu vực duyên hải miền Trung còn được khuyến khích trồng cây cao su?

Diện tích và năng suất khai thác cao su không ngừng tăng lên trong 10 năm qua. Tính đến hết năm 2012, tổng diện tích cây cao su trong cả nước lên đến 915.000 ha (diện tích đang khai thác khoảng 505.800 ha), nhiều hơn khoảng 110.000 ha, vượt xa quy hoạch cho năm 2020 của Chính phủ, chiếm 34% tổng diện tích cây công nghiệp lâu năm. Việt Nam thuộc vào nhóm 5 quốc gia có diện tích cao su lớn nhất trên thế giới (chiếm khoảng 7% diện tích cao su toàn cầu).

Vì sao? Vì lợi ích mà cây cao su mang lại là rất lớn. Với năng suất đạt 1,7 tấn/ha và với giá bán như năm 2012 thì mỗi ha đạt 105 triệu đồng/năm. Theo tính toán sơ bộ, mỗi hộ trồng cao su tiểu điền có từ 2 – 3 ha thì mỗi năm cũng thu được hơn 200 triệu đồng.

Nói như lời Thứ trưởng Bộ NN&PTNT, ông Lê Quốc Doanh: “Kế sinh nhai của nhiều người dân, nhất là người dân miền Trung bấy lâu nay rất khó khăn, vì thế bà con và chính quyền các tỉnh vẫn muốn trồng cao su và phát triển cây cao su để thoát nghèo”…

Phải chăng, vì thế mà bất chấp những lời cảnh báo của các chuyên gia, nhà khoa học, người ta vẫn ra hàng loạt “sắc lệnh” triển khai trồng cao su ồ ạt ở khắp các vùng, địa phương trong cả nước. Hàng chục nghìn ha rừng tự nhiên bị lạm dụng, phá bỏ để trồng cao su.

Khổ nỗi, miền Trung rốn bão, chỉ cần gió cấp 10 trở lên là cây ngã đổ, trời rét dưới 16 độ cây sẽ chết; bão lớn vào, không chỉ cây cao su mà còn nhiều loại cây trồng khác đều bị thiệt hại lớn. Nói cách khác, cây cao su không thích hợp với vùng thường có bão, lũ, cũng như các vùng khí hậu lạnh, tầng đất mỏng, cao, dốc…

“Việc trồng cao su ở Bắc Trung Bộ là quá mạo hiểm và hoàn toàn không có căn cứ khoa học. Nhiều năm trước, tôi đã góp ý rõ ràng điều này với Bộ NN&PTNT, Bộ TN-MT và Bộ KH-CN, nhưng họ vẫn cứ làm!", nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn lên tiếng.

Hàng chục nghìn ha cao su đổ rạp sau 2 cơn bão số 10 và 11 vừa qua, thiệt hại lên tới hàng nghìn tỷ đồng, đẩy người nông dân vào cảnh trắng tay - chính là phép thử đối với chủ trương của Chính phủ nhưng cũng chứng minh lời cảnh báo của ông đã hiện hữu.

Theo ông Tạn, sau bài học đắt giá này, nông dân miền Trung, nhất là khu vực Bắc Trung Bộ - tuyệt đối không nên trồng lại cao su nữa, vì quá rủi ro! Với đặc thù đất badan bằng phẳng ở khu vực này, nhiều loại cây trồng khác có thể thay thế phù hợp, ít rủi ro bởi thiên tai mà giá trị kinh tế tương đương.

Thực tế, quy hoạch trồng cao su ở Bắc Trung Bộ là một tính toán phi kinh tế, liều lĩnh, không tính đến hiệu quả! Bà con miền Trung nhiều người vay nợ, thế chấp nhà cửa, dồn hàng trăm triệu đồng vào cánh rừng cao su..., giờ mất hết cả! 
Trong khi các tỉnh và doanh nghiệp khẳng định họ làm theo quy hoạch, thì Bộ NN&PTNT - cơ quan quản lý nhà nước cao nhất về lĩnh vực này vẫn  lảng tránh sau thông điệp: Cây cao su ở miền Trung nằm ngoài quy hoạch?

Bộ NN&PTNT cần phải có trách nhiệm chia sẻ với những bà con, hộ gia đình trồng cao su bị mất mát, bằng tinh thần và bằng đền bù, hỗ trợ vật chất, nhất là những bà con bị mất trắng…

Xuân Phong