Sức mua cần thêm lực đẩy
Sau 9 tháng, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 5.925,7 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,8%, cao hơn mức 7,2% của cùng kỳ năm 2025.
Đáng chú ý, thị trường tiếp tục tăng tốc trong quý III. Tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng quý này đạt 2.039 nghìn tỷ đồng, tăng 14,5% so với cùng kỳ. Riêng tháng 9 đạt 690,6 nghìn tỷ đồng, tăng 14,1%.
Tuy nhiên, mức tăng sức mua vẫn chưa đồng đều. Người dân còn thận trọng với những khoản chi lớn, trong khi thu nhập và khả năng tiêu dùng của một bộ phận dân cư còn hạn chế. Vì vậy, kích cầu trong quý IV không chỉ là tăng khuyến mại mà cần tạo điều kiện để thu nhập, việc làm và niềm tin tiêu dùng được cải thiện.
Theo bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Ban Thống kê dịch vụ và giá, Cục Thống kê, mức tăng 7,8% sau khi loại trừ yếu tố giá cho thấy sức mua thực tế đã cải thiện. Quý IV, nhu cầu mua sắm, du lịch, ăn uống và các dịch vụ cuối năm được kỳ vọng tiếp tục tăng, tạo cơ sở để tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả năm đạt mục tiêu tăng 13-15%.
Ở góc độ thị trường, Bộ Công Thương dự kiến tiếp tục triển khai các chương trình khuyến mại, kết nối cung cầu, phát triển thương mại điện tử và mở rộng hệ thống phân phối. Đây là những kênh có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận người mua nhanh hơn trong mùa cao điểm.
Xuất khẩu tăng nhưng cần nâng chất
Cùng với tiêu dùng, xuất nhập khẩu tiếp tục là động lực lớn của nền kinh tế. 9 tháng năm 2026, tổng kim ngạch đạt 888,02 tỷ USD, tăng 30,4%; xuất khẩu đạt 434,30 tỷ USD, tăng 24,5%, trong khi nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7%.
Điểm đáng chú ý là nhập khẩu tăng mạnh chủ yếu ở tư liệu sản xuất. Nhóm hàng này đạt 426,92 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu và tăng 37,1%. Máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng cùng nguyên, nhiên, vật liệu chiếm phần lớn cơ cấu.
Điều này cho thấy không nên nhìn nhập siêu đơn thuần như sức ép thương mại. Một phần dòng nhập khẩu đang phục vụ sản xuất, đầu tư và gia công hàng xuất khẩu. Riêng tháng 9, cán cân thương mại đã chuyển sang xuất siêu 1,27 tỷ USD.
Tuy nhiên, khu vực FDI vẫn chiếm tới 80,7% kim ngạch xuất khẩu 9 tháng, trong khi khu vực kinh tế trong nước chiếm 19,3%. Đây là điểm cần được cải thiện nếu muốn tăng trưởng xuất khẩu tạo tác động lan tỏa lớn hơn tới nền kinh tế trong nước.
Theo bà Nguyễn Thu Oanh, tốc độ xuất khẩu 9 tháng đã cao hơn đáng kể so với mục tiêu cả năm, trong khi nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, máy móc tăng mạnh phản ánh quá trình chuẩn bị sản xuất và mở rộng năng lực.
Bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, cho rằng nếu không xuất hiện diễn biến bất lợi lớn, xuất khẩu năm 2026 có khả năng đạt mục tiêu tăng 15-16%, đồng thời nhập siêu cả năm có thể giảm xuống dưới 10 tỷ USD.
Trong quý IV, bài toán vì thế không chỉ là giữ tốc độ tăng kim ngạch. Việt Nam cần tận dụng các hiệp định thương mại tự do, đa dạng hóa thị trường và tăng liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI để nâng tỷ lệ giá trị tạo ra trong nước.
GDP quý III tăng 9,95%, đưa tăng trưởng 9 tháng lên 9,01%, nhưng để đạt mục tiêu 2 con số, quý IV phải tăng trên 12,5%. Áp lực này đòi hỏi các động lực tiêu dùng, xuất khẩu và sản xuất phải được khai thác đồng thời.
Nếu sức mua cuối năm được củng cố, còn dòng nhập khẩu tiếp tục phục vụ mở rộng sản xuất và xuất khẩu, nền kinh tế sẽ có thêm dư địa tăng tốc. Quan trọng hơn, việc nâng chất các động lực này sẽ quyết định mức độ bền vững của tăng trưởng trong năm 2027 và những năm tiếp theo.
Minh Thành (t/h)
