Ra trường đúng lúc làn sóng cạnh tranh tăng cao

Khi tấm bằng tốt nghiệp còn thơm mùi mực, hàng nghìn sinh viên rời ghế nhà trường với những hoài bão lớn lao và một viễn cảnh tươi sáng về công việc đầu tiên. Song, lạm phát, biến động kinh tế, tinh gọn nhân sự từ các doanh nghiệp công nghệ hay tài chính - ngân hàng, cùng sự bùng nổ của AI đang khiến việc tìm việc trở nên khó khăn hơn.

Theo thông cáo về tình hình lao động và việc làm quý I/2026 của Cục Thống kê, cả nước hiện vẫn có gần 1,6 triệu thanh niên trong nhóm không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo. Con đường tìm việc theo đó mà gập ghềnh hơn với người trẻ.

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp có xu hướng tuyển dụng thận trọng hơn. Thay vì mở rộng nhân sự như trước, không ít doanh nghiệp ưu tiên tối ưu chi phí và tập trung vào những vị trí có khả năng tạo giá trị ngay lập tức.

Điều này tác động trực tiếp đến nhóm sinh viên mới ra trường. Nhiều vị trí Fresher hoặc Entry-level vốn được xem là “cánh cửa đầu tiên” để tích lũy kinh nghiệm đang dần bị thu hẹp. Một vị trí tuyển dụng hiện nay có thể nhận hàng chục, thậm chí hàng trăm hồ sơ.

Theo dữ liệu từ JobsGO, mức độ cạnh tranh ở một số ngành đã tăng lên đáng kể. Ngay cả những ngành từng được xem là "miền đất hứa" với người trẻ như Công Nghệ Thông Tin cũng không còn là con đường dễ dàng như trước. Chẳng hạn vị trí Lập trình viên hay Kiểm thử phần mềm (Tester) ghi nhận trung bình khoảng gần 30 hồ sơ ứng tuyển cho mỗi tin đăng.

Tại các địa phương tập trung đông lao động trẻ như thị trường việc làm Hà Nội, TP.HCM… áp lực này càng rõ hơn khi hàng trăm nghìn sinh viên tốt nghiệp mỗi năm cùng lượng người lao động từ các địa phương khác đổ về tìm việc. Không ít người trẻ dù sở hữu thành tích học tập tốt phải chấp nhận làm trái ngành, nhận mức lương thấp hơn kỳ vọng hoặc thậm chí ở nhà chờ đến khi có cơ hội phù hợp.

Khó khăn không chỉ đến từ thiếu việc

Nếu trước đây câu chuyện tìm việc chủ yếu xoay quanh kinh nghiệm hay bằng cấp, thì người trẻ hiện nay còn phải đối mặt với nhiều biến động lớn hơn từ thị trường.

Sự bùng nổ của AI đã tái định nghĩa lại các vị trí công việc cơ bản. Nhiều công việc mang tính lặp lại hoặc cơ bản như hỗ trợ khách hàng, dịch thuật, viết Content hay một số tác vụ hành chính đang dần được tự động hóa. Đây vốn là những công việc được coi như “bước đệm” cho sinh viên mới ra trường. Điều này khiến không ít Gen Z rơi vào vòng luẩn quẩn: cần kinh nghiệm để có việc, nhưng phải có việc trước mới tích lũy được kinh nghiệm.

Bên cạnh đó, yêu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp cũng thay đổi đáng kể. Không chỉ riêng ngành công nghệ, nhiều lĩnh vực như bán hàng, marketing hay dịch vụ khách hàng hiện bắt đầu yêu cầu ứng viên có kinh nghiệm thực chiến, biết sử dụng công cụ số hoặc làm việc với AI. Khoảng cách giữa kiến thức học đường và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp khiến nhiều người trẻ cảm thấy hụt hẫng sau khi ra trường.

Tại các thành phố lớn, chi phí sinh hoạt ngày càng tăng trong khi mức lương khởi điểm thấp. Nhiều bạn trẻ mòn mỏi tìm kiếm các cơ hội việc làm TP.HCM, Hà Nội… để trang trải cuộc sống, song, thu nhập thực tế không đủ sống ở đô thị lớn.

Cạnh tranh không chỉ với ai giỏi hơn, mà ai thích nghi nhanh hơn

Thị trường đang tạo ra nhiều rào cản “vô hình” nhưng không có nghĩa là cơ hội dành cho người trẻ đang thu hẹp hoàn toàn.

Thay vì thụ động chờ đợi một công việc hoàn hảo với mức đãi ngộ lý tưởng ngay từ đầu, việc chủ động xây dựng portfolio cá nhân, tích lũy các dự án thực tế hay săn tìm các chứng chỉ chuyên môn ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường là bước đi thực tế nhất để tự làm nổi bật hồ sơ của mình.

Song song với chuyên môn, Gen Z cũng nên chọn cách đa dạng hóa kỹ năng, học thêm về phân tích dữ liệu, tư duy công nghệ và các kỹ năng mềm để không bị “lép vế” bởi AI. Nhiều bạn trẻ hiện nay đã chủ động tìm thêm cơ hội cọ xát thực chiến bằng cách chuyển hướng sang làm tự do (Freelance), nhận các dự án ngắn hạn hoặc tự kinh doanh nhỏ.

Nhìn dưới góc độ tích cực trong bối cảnh biến động hiện nay, đây chính là phép thử để người trẻ hiểu rõ năng lực bản thân, linh hoạt hơn trong lựa chọn và thực tế hơn trong kỳ vọng nghề nghiệp.

Minh Minh