(TH&CL) Tháng Giêng, khi mưa phùn phảng phất lên vạn vật làn sương mờ ảo và cây cối đâm chồi nảy lộc là lúc hội làng bắt đầu khai cuộc. Với những người nông dân quanh năm “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” vất vả hai sương một nắng, mùa xuân đến, người nông dân cho mình quyền được nghỉ ngơi, vui chơi giải trí bằng cách hát lên câu ca dao quen thuộc và gần gũi: “Tháng Giêng là tháng ăn chơi…”.
“Tháng ăn chơi” với người nông dân đấy là tháng được thảnh thơi, không phải lo toan với công việc đồng áng. Lúc này, ruộng đã cấy xong từ trước Tết, vụ làm cỏ bắt sâu còn chưa đến, vậy thì còn có lý nào để họ phải tất bật sớm hôm với việc đồng áng? Hội làng mùa xuân chính thức mở ra khi tiếng trống ngoài đình thúc giục từng hồi rộn rã, cờ phướn ngũ sắc bay trong làn gió xuân, những lượt rước kiệu “thần linh” được diễn ra long trọng và oai nghiêm. Nghi lễ được tiến hành trang trọng, những sản vật đặc biệt của một vùng quê luôn có mặt trên mâm tế thần linh. Người người đều thành kính cầu nguyện cho một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhà nhà bình an, hạnh phúc…
Tiếp theo chương trình là những buổi biểu diễn văn nghệ “món ăn tinh thần” của đội văn nghệ thôn làng. Những người nông dân quê mùa, thô ráp ngày thường, dưới ánh đèn sân khấu đêm hội làng mùa xuân bỗng biến thành những liền anh liền chị duyên dáng, đằm thắm với giọng hát ngọt như chứa đầy men rượu. Vẫn đôi tay cầm cày cuốc sao đêm nay lại uyển chuyển, điệu đà đến vậy, vẫn ánh mắt chân quê thường ngày sao đêm nay cũng lúng liếng, đa tình làm đắm say trái tim của bao chàng trai, nhất là khi cất lên câu hát “Anh còn son, em cũng còn son, ước gì ta được… ước gì ta được làm con một nhà…”. Các cụ ông áo the khăn xếp. Các cụ bà cũng vận những trang phục rực rỡ và bắt mắt nhất. Rồi những tà áo mớ ba mớ bảy làm thướt tha thân hình vốn thô và mộc mạc do hàng ngày phải lam lũ với đồng ruộng, với con trâu cái cày, cái cuốc…
Hội làng mùa xuân không chỉ có những đêm văn nghệ tưng bừng mà còn có những trò chơi giàu ý nghĩa như đánh cờ người giữa sân đình làng. Sân đình được kẻ những vạch vôi trắng xóa trở thành bàn cờ, hai đội quân là những thiếu niên mặc áo đỏ, áo trắng tay cầm quân cờ tượng trưng mà mình đứng giữ. Hai người chơi mặt mũi đăm chiêu đi đi lại lại trên sân để xem xét thế trận và tính toán đường đi nước bước. Mỗi khi có ai đó rơi vào thế bí hoặc có người đi được nước cờ hay, tiếng trống lại rộ lên làm bừng bừng không khí “trận mạc”. Tiếng người xem cổ vũ, “bày mưu hiến kế” khiến người trong cuộc nếu không bình tĩnh thì rất dễ bị dao động. Đôi khi, người thi đấu còn thách nhau khiến ván cờ trở nên hấp dẫn cả người trong cuộc và ngoài cuộc. Phần thưởng dành cho sự thắng trận tuy không lớn lắm nhưng nó là niềm vui, sự vinh quang vì chiến thắng trước “bàn dân thiên hạ”. Có lúc, hai “kì phùng địch thủ” gặp nhau khiến ván cờ kéo dài cả buổi mà vẫn chưa phân thắng bại, cả hai “cao thủ” đành rời tạm sân đình, tỉ thí với nhau trên bàn cờ nhỏ, nhường sân đình cho những người chơi khác.
Ngay trước cửa đình, nơi chiếc ao có nhà thủy đình uy nghiêm soi bóng cũng đang tưng bừng với buổi biểu diễn của phường rối nước xã. Những tích chèo cổ được đem ra trình diễn, không chỉ người lớn mà đám trẻ con cũng tỏ ra vô cùng thích thú, chúng chen nhau để được vào thật gần, nhìn được cho thật rõ những con rối sắc màu rực rỡ biết múa hát, biết đi chăn trâu hay bắt rắn, đuổi vịt,… hết sức linh hoạt. Tiếng trống chèo, tiếng hát rộn ràng làm ấm sực cả không gian mùa xuân đang còn se lạnh.
Cứ để mặc cho mưa xuân đang bay lất phất, cái giá rét vẫn lẩn khuất quanh đây, trên bãi cỏ rộng, một đám đông hò reo cổ vũ cho hai đô vật đang cởi trần trổ tài khoe sức. Người đứng xem ủng hộ đô này, người lại ủng hộ đô kia thật rôm rả. Tiếng trống đánh từng hồi rộn rã làm không khí trên sân nóng hẳn lên, chẳng ai cảm thấy rét mướt, kể cả hai đô vật cởi trần trong sân cũng lấm tấm đổ mồ hôi. Họ chẳng phải là người đấu vật chuyên nghiệp mà chỉ là những trai làng có sức vóc cường tráng vì đam mê tinh thần thượng võ đã đăng ký vào xới vật trổ tài. Với họ, thắng thua không quan trọng, mà phải thể hiện được cho bà con xem mình có những “chiêu thức” hay, đẹp, vật để đối phương dù “lấm lưng trắng bụng” mà trong lòng thầm cảm phục, ngưỡng mộ tinh thần thượng võ của đối phương.
Hội làng qua đi khi tháng Giêng kết thúc. Người nông dân lại chuẩn bị cho mình những vật dụng cần thiết để bước vào một mùa vụ mới. Với những người nông dân một nắng hai sương, hội làng mùa xuân đã nạp thêm năng lượng để tiếp tục có thêm sức mạnh đương đầu với những thách thức mới của cuộc sống vốn còn nhiều vất vả khó khăn. Và họ lại mong chờ lễ hội năm sau khi mùa vui quay trở lại với tâm thế giống như cô gái đang yêu chờ đón đêm hội làng mùa xuân bên khung cửi của thi sỹ đồng quê Nguyễn Bín.
Cao Huyền
