Trong không khí trang nghiêm, kính cẩn xen lẫn xúc động, bồi hồi, lãnh đạo địa phương và bà con ngư dân cùng nhau ôn lại lịch sử văn hóa của Lăng Ông Kim Liên và cùng thắp nén tâm hương tưởng nhớ công lao các bậc hiền nhân đã có công lập làng, giữ nước, để rồi, quyết chí một lòng ra sức vun đắp, xây dựng quê nhà Kim Liên ngày càng giàu mạnh.
Ông Nguyễn Quang, Trưởng Ban quản lý Lăng Ông Kim Liên cho biết, hằng năm, vào ngày 16 – 17 tháng 2 âm lịch, lễ cầu an, cầu ngư được tổ chức trang trọng, vừa để tưởng nhớ tiền hiền khai canh, hậu hiền khai cơ, vừa cầu mong quốc thái dân an, trời yên biển lặng, mùa màng bội thu. Đây cũng là thời điểm mở đầu cho một mùa ra khơi mới – nơi niềm tin và hy vọng được gửi gắm theo từng con sóng.
Lễ cầu an, cầu ngư Kim Liên được tổ chức với 2 nội dung chính, gồm: phần hội và phần lễ.
Phần lễ: Là linh hồn của toàn bộ lễ hội, được tổ chức vào ngày 17/2 Âm lịch hằng năm theo các nghi thức truyền thống, thể hiện sự thành kính và tính cộng đồng sâu sắc.
Mở đầu là lễ cầu an, diễn ra trong không gian linh thiêng của Lăng Ông. Các bậc cao niên, chức sắc trong làng chài Kim Liên chủ trì nghi lễ, thực hiện các nghi thức dâng hương, dâng lễ và đọc văn tế. Lễ vật được chuẩn bị chu đáo với hương hoa, lễ phẩm, sản vật địa phương – tất cả đều gửi gắm lòng thành của dân làng. Trong tiếng chiêng trống trầm hùng, lời văn tế vang lên tha thiết, cầu cho xóm làng bình yên, người dân mạnh khỏe, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Không khí trang nghiêm, lắng đọng khiến mỗi người tham dự như được trở về với cội nguồn, thêm trân trọng những giá trị truyền thống.
Điểm nhấn đặc biệt của phần lễ là nghi thức rước thuyền ra biển. Chiếc thuyền lễ được trang trí rực rỡ cờ hoa, mang theo lễ vật và linh vị tượng trưng, được rước từ Lăng Ông ra bãi biển trong tiếng trống rộn ràng. Đoàn rước nối dài với sự tham gia của đông đảo lãnh đạo, ngư dân và người dân địa phương, tạo nên một không gian vừa trang nghiêm vừa sống động. Khi thuyền được hạ thủy, các nghi thức khấn nguyện tiếp tục diễn ra, gửi gắm niềm tin về một mùa biển thuận lợi. Hình ảnh con thuyền rẽ sóng vươn ra khơi mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc – mở đầu cho hành trình mới, cho khát vọng chinh phục biển cả và ước mong cuộc sống đủ đầy.
Sau nghi lễ rước thuyền, các bô lão tiến hành các nghi thức tế lễ cầu ngư, khấn nguyện cho ngư dân ra khơi thuận buồm xuôi gió, tránh được thiên tai, tai nạn, đánh bắt thuận lợi.
Phần hội: Trước đó, vào ngày 16/2 âm lịch, phần hội được tổ chức đầy sôi nổi, hào hứng với nhiều hoạt động văn hóa – thể thao, trò chơi dân gian.., thu hút đông đảo người dân và các lực lượng vũ trang đóng chân trên địa bàn tham gia.
Nổi bật là thi bơi thúng – một hoạt động mang đậm dấu ấn nghề biển, đòi hỏi sự khéo léo và sức bền của người tham gia. Bên cạnh đó là các trò chơi dân gian tuyền thống như: Nhảy bao bố, đổ nước vào chai, kéo co, giao lưu bóng chuyền…, tạo nên không khí vui tươi, náo nhiệt; tăng thêm sự gắn kết của khu dân cư.
Đặc biệt, hát bài chòi – loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng miền Trung – mang đến sắc màu văn hóa độc đáo cho lễ hội. Những câu hô hát mộc mạc, dí dỏm không chỉ mang lại tiếng cười mà còn góp phần bảo tồn giá trị di sản phi vật thể trong đời sống đương đại.
Với những giá trị văn hoá đặc sắc, năm 2012, Lăng Ông Kim Liên đã được công nhận là di tích lịch sử cấp thành phố. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của lễ cầu an, cầu ngư không chỉ nằm ở danh hiệu, mà ở chính sức sống bền bỉ trong lòng cộng đồng.
Qua bao thế hệ, lễ hội đã góp phần giáo dục đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, nhắc nhở con cháu biết tri ân tiền nhân, trân trọng nghề biển và giữ gìn bản sắc văn hóa. Đồng thời, đây cũng là nơi nuôi dưỡng niềm tin, tiếp thêm động lực để ngư dân vững vàng bám biển, góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc.
Trong dòng chảy hội nhập, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc duy trì và phát huy lễ cầu an, cầu ngư Kim Liên, phường Hải Vân càng trở nên ý nghĩa. Đó không chỉ là bảo tồn một lễ hội, mà còn là giữ gìn hồn cốt văn hóa biển – nơi kết tinh niềm tin, bản lĩnh và khát vọng vươn khơi của ngư dân Hải Vân nơi đầu sóng ngọn gió.
Làng nghề làm nước mắm thương hiệu truyền thống Nam Ô tại phường Hải Vân, TP. Đà Nẵng được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tại quyết định 2974/QĐ-BVHTTDL do Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao & Du lịch ký ngày 27/8/2019.
Kim Hiếu
