Không chỉ là sinh hoạt văn hóa thường niên, Lễ hội Cầu ngư còn là không gian tâm linh đặc biệt của cư dân miền biển. Từ bao đời nay, trước mỗi mùa ra khơi, ngư dân lại thành kính dâng lễ, cầu mong mưa thuận gió hòa, biển yên sóng lặng, tôm cá đầy khoang và người người bình an trở về. Ẩn sâu trong đó là niềm tin dân gian mộc mạc nhưng bền chặt, là sự tri ân tiền nhân và lòng biết ơn đối với biển cả - nguồn sống của bao thế hệ.
Điểm nhấn đặc sắc của lễ hội là tín ngưỡng thờ Nam Hải Đại Tướng Quân - hình tượng Cá Ông (cá voi) được tôn vinh như vị thần hộ mệnh của ngư dân. Trong tâm thức cộng đồng, đây không chỉ là sinh vật của đại dương mà còn là “ân nhân cứu mạng”, biểu tượng cho sự che chở giữa biển khơi đầy bất trắc.
Được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2017, lễ hội không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là minh chứng tiêu biểu cho văn hóa biển Việt Nam. Qua thời gian, lễ hội được gìn giữ, bồi đắp và ngày càng hoàn thiện, vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa thích ứng với đời sống hiện đại.
Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức rước kiệu, tế lễ, rước Long Châu… tái hiện sinh động chiều sâu văn hóa và tín ngưỡng. Trong khi đó, phần hội lại mang không khí sôi động với các hoạt động giao lưu, trò chơi dân gian, tạo nên không gian kết nối cộng đồng, gắn kết tình làng nghĩa xóm và lan tỏa niềm vui sau những ngày mưu sinh vất vả.
Không chỉ mang ý nghĩa văn hóa, Lễ hội Cầu ngư còn là điểm tựa tinh thần cho ngư dân. Giữa biển cả vừa hào phóng vừa khắc nghiệt, lễ hội trở thành nơi gửi gắm niềm tin, tiếp thêm động lực để người dân vững vàng bám biển, kiên trì với nghề và hướng tới cuộc sống ấm no.
Trong bối cảnh hiện nay, việc bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội đặt ra yêu cầu cấp thiết. Không chỉ dừng ở việc gìn giữ hình thức, điều quan trọng là làm cho di sản tiếp tục sống trong cộng đồng, được truyền lại cho thế hệ trẻ bằng cả nhận thức và trải nghiệm. Đồng thời, cần tránh xu hướng thương mại hóa, giữ trọn sự mộc mạc, linh thiêng vốn có.
Gắn lễ hội với phát triển du lịch văn hóa biển được xem là hướng đi tiềm năng. Với chiều sâu lịch sử, sắc thái tín ngưỡng độc đáo và không khí lễ hội hấp dẫn, Vạn Lộc có điều kiện để xây dựng Lễ hội Cầu ngư trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương và thúc đẩy kinh tế.
Có thể khẳng định, Lễ hội Cầu ngư Vạn Lộc không chỉ là ký ức văn hóa mà còn là hiện thân sống động của bản sắc cư dân miền biển. Giữ gìn lễ hội chính là giữ gìn “hồn biển”, giữ căn cốt văn hóa - nguồn lực mềm bền vững cho phát triển hôm nay và mai sau.
Hậu Thạch (t/h)
