THCL Bên cạnh những cơ hội, việc cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) chính thức thành lập vào ngày 31/12 tới đây, sẽ là thách thức cho các DN Việt Nam khi đa số là DN nhỏ, năng lực cạnh tranh thấp.

76% DN không biết về AEC

Kết quả điều tra về nhận thức và sự quan tâm của DN đến AEC ở các quốc gia ASEAN (trong đó có các DN Việt Nam) của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á của Singapore (ISEAS), như sau.

Có 76% số DN không biết về AEC; 94% DN không biết về Biểu đánh giá thực hiện AEC.

Các DN được hỏi cũng không hiểu rõ những cơ hội cũng như thách thức đối với Việt Nam nói chung và các DN nói riêng khi Việt Nam gia tham gia vào AEC 2015. Có đến 63% DN cho rằng, AEC không có ảnh hưởng hoặc ảnh hưởng rất ít đến việc kinh doanh của mình. Đây là tỷ lệ lớn nhất trong số các quốc gia ASEAN.

Những nhận thức đó - sẽ khiến DN gặp khó khăn trong việc tận dụng các ưu đãi và cơ hội đến từ AEC (về thuế quan, thủ tục hải quan, sự công nhận lẫn nhau đối với một số ngành, các ngành được ưu tiên trong ASEAN...).

Nhận định về AEC, TS. Lê Đăng Doanh cho rằng, thách thức lớn nhất của Việt Nam là các DN quá nhỏ, không liên kết với nhau, chậm liên kết với các DN nước ngoài để tạo ra chuỗi giá trị xuất khẩu.

GS. TSKH Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội DN đầu tư nước ngoài (VAFIE) cho biết: “Rất nhiều người nghĩ đơn giản về cộng đồng ASEAN và mặc định đây sẽ là một cộng đồng ổn định. Trong khi đó, điều kiện mỗi nước một khác. Sắp tới, Cộng đồng ASEAN hình thành, hợp tác là một phần, nhưng các nước trong ASEAN vẫn có những điểm khác nhau. Do đó, chúng ta cần nghiên cứu kỹ hơn về Cộng đồng ASEAN trước khi gia nhập”.

“Nhiều người cho rằng, Việt Nam đang trở thành công trường thế giới. Nhưng tôi nghĩ, Việt Nam làm sao trở thành công trường của thế giới với cách sản xuất như hiện nay?”, GS. Mại đặt câu hỏi.

Còn theo ông Huỳnh Thế Du, Giám đốc Đào tạo Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright: Có 3 rào cản khiến việc hình thành một cộng đồng kinh tế AEC “sống động” gặp khó khăn. Trong khi Liên minh châu Âu (EU) có văn hóa khá tương đồng, trình độ phát triển tương đối đồng đều và không có nhiều rào cản về địa lý, thì các nước ASEAN còn tồn tại nhiều khác biệt về văn hóa, trình độ phát triển và vị trí địa lý.

Địa phương đóng vai trò quan trọng

Bày tỏ lo ngại về việc nhận thức hội nhập ở cấp địa phương còn yếu, GS. Mại nói: “Việt Nam đã có 30 năm mở cửa và hội nhập, song nếu chúng ta không đánh giá hết các thách thức thì sẽ gặp nhiều khó khăn. Ở đây, vai trò của các địa phương trong việc hội nhập là hết sức quan trọng. Sau năm 2016, chính sách của chúng ta là phân quyền cụ thể cho các địa phương, bởi vậy trách nhiệm lớn nhất là của địa phương”.

“Nếu sau Đại hội Đảng XXII mà chúng ta không cải thiện được tình hình của các địa phương để có được đội ngũ công chức đáp ứng được điều kiện hội nhập, thì sẽ rất khó khăn cho nền kinh tế”, GS. Mại nhận định.

GS. Mại cho rằng, Việt Nam đã ý thức được đổi mới thể chế ở cấp trung ương, đã có các chính sách để cải thiện môi trường kinh doanh và đầu tư. Tuy nhiên, ở cấp địa phương vẫn còn nhiều bất cập. Các DN vẫn “kêu” quy định về môi trường, thuế, hải quan, tình trạng nhũng nhiễu trong ngành thuế hay kho bạc nhà nước. Vì vậy, cần có giải pháp để vượt qua những thách thức và tranh thủ những cơ hội từ hội nhập.

AEC đang đến rất gần. Nó đòi hỏi Chính phủ, DN và người dân cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để tận dụng cơ hội, vượt qua thách thức trong quá trình tham gia AEC. Yếu tố then chốt chúng ta không thể bỏ qua đó là cải cách thể chế và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Khánh Yên (Thương hiệu & Công luận)