Là một quốc gia hàng đầu thế giới về XK gạo nhưng giá bán, giá XK lại ở cuối bảng xếp hạng - đang là một nghịch cảnh hiện hữu trong ngành sản xuất lúa gạo của Việt Nam. Người nông dân càng làm càng lỗ, còn DN XK gạo vẫn ung dung hưởng lợi lớn từ hàng trăm tỷ đồng hỗ trợ lãi suất từ chính sách tạm trữ lương thực.

Trước thực tế này, liệu sự ra đời của Tổ Công tác điều hành XK gạo có đủ mạnh để giúp nông dân bớt khổ?

Xuất khẩu nhiều nhưng giá thấp

Bộ NN&PTNT cho hay, khối lượng gạo XK tháng 8 ước đạt 463.000 tấn, với giá trị 202 triệu USD, đưa khối lượng XK gạo 8 tháng đầu năm 2013 ước đạt 4,69 triệu tấn và 2,05 tỷ USD, giảm 15,7% về khối lượng và giảm 18,4% về giá trị so với cùng kỳ năm 2012. Giá gạo XK tiếp tục giảm, giá bình quân 7 tháng đầu năm chỉ là 438,49 USD/tấn, giảm 3,2% so với cùng kỳ năm 2012. Thị trường chính vẫn là Trung Quốc, Singapore, Angola, Gana, Hong Kong…

Ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhận định, trong bối cảnh thị trường thế giới đối với mặt hàng gạo có nguồn cung khá dồi dào, không chỉ riêng Việt Nam và Thái Lan, nhiều nước tham gia vào hoạt động XK gạo. Trong khi đó, nhu cầu đang có xu hướng chững lại, một số nước hạn chế NK gạo.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh cũng cho hay, từ đầu năm đến nay, thị trường gạo thế giới diễn biến phức tạp, có sự gia tăng nguồn cung và tham gia của một số nước mới, đã ảnh hưởng tiêu cực đến tình hình XK gạo của Việt Nam. Nhằm đáp ứng yêu cầu đảm bảo đầu ra, duy trì thị phần và bảo vệ thị trường XK gạo, cần có sự cải thiện trong định hướng thị trường, tăng cường phối hợp giữa các đơn vị, bảo vệ lợi ích chung.

Đặc biệt, trong những tháng sắp tới, thị trường gạo thế giới dự báo sẽ tiếp tục khó khăn với lượng gạo tồn kho và dự trữ lớn, dẫn đến khả năng các nước XK gạo sẽ xả hàng, đẩy hàng tồn kho ra thị trường. Do đó, các DN Việt Nam phải khẩn trương xác định và đánh giá nhu cầu thị trường chính xác để tổ chức XK phù hợp.

“Quyền lợi” của người nông dân ở đâu?

Bộ Công Thương vừa ban hành Quyết định về việc thành lập Tổ Công tác điều hành XK gạo. Đơn vị này có nhiệm vụ theo dõi diễn biến tình hình thị trường thóc, gạo thế giới và trong nước để tư vấn những biện pháp điều hành XK gạo, báo cáo định kỳ hoặc đột xuất với Thủ tướng Chính phủ về tình hình XK gạo và những vấn đề phát sinh trong hoạt động XK gạo. Đồng thời, nghiên cứu, đề xuất biện pháp, cơ chế chính sách liên quan đến sản xuất, tiêu thụ, XK thóc, gạo để đề xuất với Thủ tướng Chính phủ hoặc tham gia với các bộ, ngành, địa phương.

Theo đó, phương trâm của Tổ Công tác điều hành XK gạo là hướng về các DN, song hoàn toàn không thấy hai chữ “quyền lợi” của người nông dân ở đâu? Các cơ quan trong Tổ Công tác, thiếu vắng đại diện của hội nông dân Việt Nam?

Mặc dù, là một nước nông nghiệp XK gạo nhất nhì thế giới, nhưng thu nhập của người nông dân lại rất thấp. Giá lúa gạo ngày càng giảm, tới mức 3 kg thóc không bằng 1 kg ốc bươu vàng! Thời gian gần đây, nhiều địa phương, nông dân đã đồng loạt bỏ ruộng - đang gióng lên hồi chuông báo động. Trong khi để hỗ trợ người nông dân, Chính phủ đã bung ra hàng trăm tỷ đồng để thu mua tạm trữ lúa gạo. Tuy nhiên, giá mua từ người trồng lúa trong 2 tháng trở lại đây chỉ nhích chậm (100 - 400 đồng/kg) khiến nhiều người đặt câu hỏi về hiệu quả và đích đến của lượng tiền hàng trăm tỷ - lâu nay vẫn được chi với danh nghĩa “cứu dân”?

Nhận định về vấn đề này, TS. Nguyễn Minh phong cho rằng: “Qua các đợt triển khai mua tạm trữ lúa gạo (3 năm trở lại đây), có thể thấy, việc giao toàn quyền cho Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), có sự phối hợp với các tỉnh để phân bổ chỉ tiêu mua tạm trữ cho các DN là việc làm tiềm ẩn nguy cơ, hình thành nhóm lợi ích. Trong khi mục đích chúng ta cần cứu là người nông dân thì lại không làm được”.

Nông dân càng làm lúa càng lỗ, trong khi giá các loại đầu vào như vật tư, giống, các khoản đóng góp xã hội tại nơi cư trú đang ngày càng tăng… Điều này khiến dư luận đặt câu hỏi: Liệu rằng, việc ra đời của Tổ Công tác điều hành XK gạo có đảm bảo người nông dân bớt khổ?

Kiều Tuyết