Bộc lộ nhiều bất cập trong công tác phòng, chống thiên tai
Những năm gần đây, thiên tai đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tác động của biến đổi khí hậu khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất dày hơn, cường độ mạnh hơn và ngày càng khó dự báo, gây ra những tổn thất nghiêm trọng về người, tài sản và cơ sở hạ tầng.
Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong giai đoạn 2020-2025, thiên tai xảy ra trên phạm vi cả nước với mức độ thiệt hại ngày càng gia tăng. Trung bình mỗi năm, thiên tai làm hơn 300 người chết và mất tích, gây thiệt hại kinh tế trên 45.000 tỷ đồng, tăng khoảng 167% so với giai đoạn 2015-2019.
Đáng chú ý, năm 2024 ghi nhận 519 người chết và mất tích do thiên tai, mức cao nhất kể từ năm 2007 đến nay. Năm 2025, thiệt hại kinh tế do thiên tai ước tính lên tới 104.733 tỷ đồng, cao nhất từ trước tới nay. Những con số này cho thấy thiên tai không còn là rủi ro mang tính mùa vụ mà đang trở thành thách thức thường trực đối với mục tiêu phát triển bền vững.
Luật Phòng, chống thiên tai năm 2013 cùng các lần sửa đổi, bổ sung đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác quản lý rủi ro thiên tai. Tư duy phòng chống thiên tai từng bước chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và huy động nguồn lực xã hội.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng cho thấy nhiều khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ. Theo Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai Phạm Đức Luận, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan hiện chưa thực sự đồng bộ, nhất là trong công tác tổng hợp số liệu thiệt hại và tham mưu chính sách hỗ trợ sau thiên tai.
Việc chưa xác định rõ cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm tổng hợp thông tin dễ dẫn đến tình trạng số liệu không thống nhất, ảnh hưởng đến công tác chỉ đạo, điều hành cũng như việc phân bổ nguồn lực hỗ trợ người dân.
Bên cạnh đó, bốn nhóm vấn đề nổi lên cần sớm được hoàn thiện. Đó là những bất cập trong quản lý nhà nước và điều phối liên ngành; sự thiếu thống nhất trong xác định thẩm quyền tổng hợp thiệt hại và nhu cầu hỗ trợ; quy định chưa đồng bộ về tiếp nhận hỗ trợ quốc tế trong tình huống khẩn cấp; và yêu cầu hoàn thiện các quy định bảo đảm phòng, chống thiên tai trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quản lý không gian thoát lũ.
Ngoài ra, năng lực chống chịu của nhiều công trình phòng chống thiên tai còn hạn chế; trang thiết bị cứu hộ, cứu nạn tại nhiều địa phương chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Dù công tác dự báo đã có bước tiến đáng kể, việc dự báo sớm các hiện tượng cực đoan như lũ quét, sạt lở đất, mưa lớn cục bộ hay lũ vượt lịch sử vẫn còn nhiều khó khăn.
Hoàn thiện hành lang pháp lý
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, việc sửa đổi Luật Phòng, chống thiên tai cần được tiếp cận toàn diện trên cả cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn.
Đây là đạo luật có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực như quy hoạch, xây dựng, tài nguyên nước và phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, quá trình sửa đổi cần được nghiên cứu kỹ lưỡng nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật và khắc phục những khoảng trống phát sinh từ thực tiễn.
Đáng chú ý, công tác phòng chống thiên tai cần được gắn kết chặt chẽ hơn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Các yêu cầu về an toàn trước thiên tai phải được xem là một tiêu chí bắt buộc trong quá trình lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch, thay vì chỉ dừng ở mức lồng ghép như hiện nay.
Cùng với đó, cần chú trọng quy hoạch ổn định dân cư, đầu tư các công trình công cộng đa năng có thể trở thành nơi tránh trú an toàn cho người dân khi xảy ra thiên tai; nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo; tăng cường nguồn lực cho lực lượng làm công tác phòng chống thiên tai ở cơ sở.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục diễn biến phức tạp và khó lường, việc khẩn trương sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống thiên tai không chỉ nhằm tháo gỡ những bất cập hiện hữu mà còn tạo nền tảng pháp lý vững chắc để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng. Đây là giải pháp quan trọng để giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước trong những năm tới.
Thiên Trường
