Ngày 19/9, tại Hà Nội, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Diễn đàn Luật học Mùa Thu lần thứ Sáu năm 2026 với chủ đề “Luật học Việt Nam: Nửa thế kỷ thành tựu và xu hướng phát triển trong kỷ nguyên mới”.
Sự kiện quy tụ nhiều nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, nhà hoạt động thực tiễn và đại diện các cơ sở đào tạo, nghiên cứu pháp luật. Bên cạnh việc nhìn lại chặng đường 50 năm phát triển của Luật học Việt Nam, những vấn đề pháp lý nảy sinh trước sự thay đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ và đời sống kinh tế - xã hội trở thành nội dung đáng chú ý tại diễn đàn.
Phát biểu khai mạc, PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, ĐHQGHN cho rằng, nhìn lại nửa thế kỷ Luật học Việt Nam là dịp ghi nhận những chuyển biến trong tư duy pháp lý cũng như đóng góp của khoa học pháp lý đối với công cuộc xây dựng, đổi mới, cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế của đất nước. Từ nền tảng đó, giới nghiên cứu cần tiếp tục nhận diện những yêu cầu và định hướng phát triển trong giai đoạn mới.
Công nghệ tạo ra những bài toán pháp lý mới
Trong nửa thế kỷ qua, khoa học pháp lý Việt Nam đã đồng hành với nhiều dấu mốc phát triển của đất nước, đóng góp vào xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách tư pháp, phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, sự vận động nhanh chóng của đời sống đang làm xuất hiện những vấn đề mà pháp luật và giới nghiên cứu phải sớm tìm lời giải.
Theo PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, bước vào giai đoạn phát triển mới, Luật học phải đối diện với nhiều vấn đề chưa từng có tiền lệ. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tài sản số, giao dịch xuyên biên giới và các mô hình kinh doanh mới đang nhanh chóng làm thay đổi đời sống xã hội. Song song với đó là bài toán hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền con người, kiểm soát quyền lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm an ninh quốc gia.
Những thay đổi này không chỉ tác động đến việc xây dựng và thực thi pháp luật mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới nghiên cứu và đào tạo luật. Khi các sản phẩm, phương thức giao dịch và quan hệ xã hội mới liên tục xuất hiện, cách tiếp cận pháp lý cũng cần thay đổi để không bị bỏ lại phía sau thực tiễn.
Tại phiên toàn thể “Nửa thế kỷ Luật học Việt Nam: Thành tựu, những vấn đề đặt ra và tầm nhìn kỷ nguyên mới”, 9 tham luận tiếp cận tiến trình phát triển của Luật học Việt Nam từ nhiều góc độ. Nội dung trải rộng từ nền tảng tư tưởng, lý luận pháp luật, vai trò của khoa học pháp lý trong hoàn thiện hệ thống pháp luật đến đổi mới đào tạo, tác động của công nghệ và sự chuyển dịch từ tiếp nhận, thích ứng sang chủ động tham gia kiến tạo các chuẩn mực pháp lý toàn cầu.
Luật học cần nâng cao khả năng dự báo
Trước những thay đổi đó, một vấn đề được nhấn mạnh tại diễn đàn là khả năng dự báo của nghiên cứu pháp lý.
PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh cho rằng, Luật học cần “nâng cao khả năng dự báo, phát hiện sớm các quan hệ mới”, từ đó đề xuất những giải pháp phù hợp với thực tiễn Việt Nam.
Điều này đồng nghĩa hoạt động nghiên cứu không thể chỉ dừng ở việc phân tích những quy định đang có hoặc giải quyết vấn đề sau khi đã phát sinh. Nghiên cứu pháp lý cần bám sát hơn những biến chuyển của kinh tế - xã hội, chú trọng bằng chứng và dữ liệu thực tiễn, qua đó cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách, xây dựng và hoàn thiện pháp luật.
Các thảo luận tại diễn đàn cũng đề cập yêu cầu tăng cường nghiên cứu liên ngành, nghiên cứu thực chứng, phát triển dữ liệu và hạ tầng nghiên cứu; đồng thời đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với hoạt động xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.
Cùng với những thay đổi trong nước, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng cũng mở rộng phạm vi nghiên cứu của Luật học Việt Nam. Câu chuyện không còn chỉ là tiếp nhận và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, mà tiến tới nâng cao khả năng tham gia vào quá trình hình thành, kiến tạo các chuẩn mực pháp lý quốc tế.
Sau 50 năm phát triển, Luật học Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà những vấn đề pháp lý mới có thể xuất hiện với tốc độ ngày càng nhanh. Từ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn đến tài sản số hay giao dịch xuyên biên giới, thực tiễn đòi hỏi giới nghiên cứu phải chủ động hơn trong phát hiện vấn đề, nâng cao khả năng dự báo và đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật.
Phương Di
