Trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng trên cả nước phát hiện, bắt giữ và xử lý 67.937 vụ vi phạm về buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, tăng 36,66% so với cùng kỳ năm 2025. Lực lượng chức năng đã khởi tố 1.676 vụ án với 2.789 đối tượng; số tiền nộp ngân sách hơn 9.647 tỷ đồng, tăng 49,36%. Những con số này cho thấy áp lực kiểm soát thị trường vẫn rất lớn.
Đáng chú ý, trong dòng chảy hàng giả, các thương hiệu Việt có độ nhận diện cao đang trở thành một trong những mục tiêu bị khai thác.
Từ ST25 đến Séng Cù: Khi tên tuổi bị lợi dụng
Một trong những vụ việc đáng chú ý trong năm nay liên quan đến gạo ST25 - sản phẩm gắn với hơn 30 năm nghiên cứu, chọn tạo giống của kỹ sư Hồ Quang Cua và gia đình. ST25 đã ba lần được vinh danh “Gạo ngon nhất thế giới”, trở thành một trong những thương hiệu nông sản Việt có độ nhận diện cao.
Nhưng chính tên tuổi đó lại bị lợi dụng để đưa sản phẩm không rõ nguồn gốc ra thị trường.
Ngày 21/7/2026, Công an tỉnh An Giang phối hợp lực lượng chức năng kiểm tra một hộ kinh doanh tại xã Bình Sơn, phát hiện 7.705 kg gạo mang nhãn hiệu “Gạo ST25” không có nguồn gốc, xuất xứ và không ghi hạn sử dụng. Qua xác minh, cơ sở này thu mua gạo từ nhiều nguồn rồi đóng gói vào bao bì mang nhãn hiệu gạo ST25 của Doanh nghiệp tư nhân Hồ Quang Trí, thương hiệu “Ông Cua” đã được bảo hộ.
Trước đó, một vụ việc khác tại An Giang cũng phát hiện hơn 22 tấn gạo không rõ nguồn gốc được sang chiết, đóng gói vào bao bì mang nhãn hiệu ST25, với tổng giá trị hàng hóa hơn 440 triệu đồng.
Trao đổi với báo chí, kỹ sư Hồ Quang Cua cho biết tình trạng làm nhái gạo ST25 đã xảy ra nhiều năm. Khi thương hiệu được người tiêu dùng biết đến rộng rãi, việc bị làm giả, làm nhái trở thành nguy cơ thường trực.
Nếu ST25 cho thấy hàng giả có thể “mượn” danh tiếng của một sản phẩm đã được thị trường công nhận, vụ việc liên quan đến gạo Séng Cù tại Lào Cai lại cho thấy thủ đoạn có thể đi sâu vào cả bao bì và nguồn gốc sản phẩm.
Tháng 7/2026, Công an tỉnh Lào Cai phối hợp lực lượng Quản lý thị trường kiểm tra hai cơ sở sản xuất, kinh doanh lương thực, phát hiện dấu hiệu sản xuất, buôn bán gạo giả. Cơ quan công an sau đó khởi tố hai bị can về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực”.
Tang vật gồm hơn 22 tấn gạo trị giá trên 727 triệu đồng cùng hơn 17.000 vỏ bao bì mang nhãn “Gạo Séng Cù Mường Khương”. Theo cơ quan chức năng, các đối tượng thu mua thóc, xay xát thành gạo rồi đóng gói vào bao bì mang nhãn “Gạo Séng Cù Mường Khương” để bán kiếm lời.
Điểm chung trong hai vụ việc là các đối tượng không phải mất nhiều năm xây dựng thương hiệu. Họ khai thác chính tên tuổi, bao bì và dấu hiệu nhận diện đã được người tiêu dùng biết đến để rút ngắn con đường đưa hàng hóa ra thị trường.
Đây cũng là nghịch lý của quá trình phát triển thương hiệu: thương hiệu càng nổi tiếng, giá trị nhận diện càng lớn thì càng dễ trở thành mục tiêu của hàng giả, hàng nhái.
Không chỉ mất doanh thu, doanh nghiệp còn mất niềm tin
Thiệt hại đầu tiên của hàng giả là doanh thu và thị phần. Nhưng với doanh nghiệp, tổn thất lớn hơn có thể nằm ở uy tín.
Một sản phẩm giả chất lượng thấp nhưng mang tên thương hiệu thật có thể khiến người tiêu dùng đánh giá sai về hàng chính hãng. Đặc biệt với thực phẩm, mỹ phẩm hoặc các sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, hậu quả còn có thể nghiêm trọng hơn.
Với ST25, người tiêu dùng rất khó phân biệt nếu chỉ nhìn bên ngoài khi gạo không rõ nguồn gốc được đóng trong bao bì mang nhãn hiệu quen thuộc. Điều này khiến doanh nghiệp phải bỏ thêm nguồn lực để kiểm tra thị trường, phát hiện hàng giả, giải quyết khiếu nại và bảo vệ hình ảnh thương hiệu.
Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, doanh nghiệp cần triển khai truy xuất nguồn gốc một cách thực chất, tránh tình trạng chỉ gắn mã QR nhưng không có hệ thống dữ liệu tương ứng. Đến ngày 19/5/2026, hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ Công Thương đã xác thực hơn 1 triệu mã sản phẩm hàng hóa.
Cùng với truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp cần chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng, bao bì và các dấu hiệu nhận diện; kiểm soát hệ thống phân phối; thường xuyên rà soát các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và điểm bán có dấu hiệu bất thường.
Cơ quan chức năng cũng đang tăng cường xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tại Thái Nguyên, từ tháng 5 đến tháng 8/2026, cơ quan công an đã khởi tố 4 vụ án, 4 bị can về tội “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” và xử phạt hành chính 15 vụ, 15 đối tượng.
Những vụ việc trên cho thấy hàng giả đang khai thác ngày càng trực diện giá trị của thương hiệu Việt. Đối tượng làm giả không chỉ sao chép sản phẩm mà còn tìm cách sao chép niềm tin của người tiêu dùng thông qua tên thương hiệu, bao bì, nguồn gốc và hình ảnh sản phẩm chính hãng.
Vì vậy, xây dựng thương hiệu phải đi cùng bảo vệ thương hiệu. Doanh nghiệp càng mở rộng thị trường càng cần hoàn thiện hệ thống sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc và giám sát thị trường.
Thành công của một thương hiệu Việt không nên trở thành lợi thế cho hàng giả. Nhưng để ngăn điều đó, doanh nghiệp không thể chỉ chờ cơ quan chức năng phát hiện và xử lý. Chủ động bảo vệ tài sản trí tuệ, kiểm soát chuỗi phân phối, ứng dụng công nghệ truy xuất và nhanh chóng phối hợp xử lý khi phát hiện vi phạm sẽ là những “hàng rào” cần thiết để giữ giá trị thương hiệu và niềm tin của người tiêu dùng.
Nam Sơn
