Nhìn lại những vụ việc vi phạm bị các lực lượng chức năng phát hiện trong thời gian qua cho thấy, đã xuất hiện sự thay đổi căn bản về bản chất khi các đối tượng làm giả chuyển trọng tâm từ việc sao chép thương hiệu xa xỉ quốc tế sang tấn công trực tiếp vào các thương hiệu Việt danh tiếng, từ nông sản, thực phẩm tiêu dùng, sản phẩm OCOP cho đến mỹ phẩm, thời trang và hàng gia dụng. Hành vi này tước đoạt doanh thu của các nhà sản xuất chân chính, bào mòn niềm tin thị trường và đe dọa sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Hàng giả bủa vây sản phẩm Việt
Sự bùng nổ của hạ tầng số và các kênh bán hàng trực tuyến đã mở ra địa bàn hoạt động phức tạp cho nạn hàng giả. Theo số liệu thống kê, doanh thu thương mại điện tử B2C tại Việt Nam năm 2025 đạt 31 tỷ USD. Đến nửa đầu năm 2026, hai nền tảng dẫn đầu là Shopee và TikTok Shop mang về tổng doanh thu xấp xỉ 10,6 tỷ USD (hơn 280 nghìn tỷ đồng), chiếm khoảng 97% thị phần các sàn giao dịch trực tuyến. Hoạt động giao dịch tập trung cao tại các đô thị lớn, dẫn đầu là thành phố Hồ Chí Minh với 91,1 điểm trên bảng xếp hạng E-Business Index 2026 và Hà Nội đạt 87,5 điểm. Dòng tiền luân chuyển trên không gian số càng lớn, nguy cơ hàng giả trà trộn vào các kênh phân phối càng cao.
Quy mô vi phạm trên toàn quốc tiếp tục diễn biến phức tạp. Báo cáo của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia ghi nhận năm 2025 các lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý hơn 123.000 vụ vi phạm, mang lại nguồn thu nộp ngân sách từ thương mại điện tử đạt 208.800 tỷ đồng. Bước sang 6 tháng đầu năm 2026, toàn quốc phát hiện, xử lý 67.937 vụ vi phạm (tăng 36,66% so với cùng kỳ năm 2025), thu nộp ngân sách 9.647,747 tỷ đồng (tăng 49,36%) và khởi tố hình sự 1.676 vụ án với 2.789 đối tượng. Trong đợt cao điểm từ ngày 16 tháng 7 đến 15 tháng 8 năm 2026, lực lượng thuộc Ban Chỉ đạo 389 Bộ Công Thương kiểm tra 4.469 vụ, xử lý 3.529 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách hơn 39,9 tỷ đồng.
Đặc biệt, thị trường nông sản và đặc sản địa phương đang trở thành trọng điểm làm giả, làm nhái của các cơ sở sản xuất trái phép. Đến hết tháng 6 năm 2026, cả nước có 21.028 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, tăng 1.986 sản phẩm so với cuối năm 2025. Sự gia tăng nhanh chóng về số lượng sản phẩm OCOP kéo theo nguy cơ bị xâm phạm nhãn hiệu ngày càng lớn khi các nhãn hiệu đặc sản đã được bảo hộ bị làm nhái bao bì, tráo đổi ruột kém chất lượng để tuồn ra thị trường qua đại lý tự do hoặc các phiên livestream.
Thủ đoạn tinh vi và những tổn thất nặng nề đối với nhà sản xuất chân chính
Phương thức hoạt động của các đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả hiện nay đã biến tướng tinh vi. Thay vì nhập khẩu thành phẩm nguyên kiện qua biên giới, nhiều đối tượng chọn giải pháp xé lẻ quy trình bằng cách nhập khẩu bao bì, nhãn mác giả từ nước ngoài hoặc in ấn chui trong nước, sau đó thu gom nguyên liệu trôi nổi để tự đóng gói tại các kho hàng nội địa.
Các vụ án bị triệt phá thời gian qua phản ánh tính chất nghiêm trọng của phương thức này. Cụ thể, ngày 18/4/2025, Công an tỉnh Quảng Ninh khởi tố đường dây sản xuất thuốc diệt cỏ giả mang nhãn hiệu BIOGLY88.8SP, tiêu thụ 62.455 gói thuốc giả toàn quốc. Tại Hà Nội, lực lượng chức năng phát hiện nhiều vụ làm giả thực phẩm như bột ngọt Ajinomoto (khởi tố ngày 5/5/2025), đồ ăn vặt tại Bắc Giang (khởi tố ngày 21/4/2025) và vụ in lậu truyện tranh thu giữ 10.080 cuốn Doraemon nhái cùng gần 3 tấn bán thành phẩm ngày 14/4/2025.
Hàng giả cũng tấn công mạnh vào nhóm thực phẩm chế biến sâu. Gần đây nhất, đầu tháng 8/2026, Đội Quản lý thị trường số 3 thuộc Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Bắc Ninh kiểm tra Hộ kinh doanh Chè Bảo Ngọc tại phường Từ Sơn, tạm giữ hơn 1.200 gói chè giả mạo nhãn hiệu Chè Liên Đà Nẵng cùng máy móc đóng gói nguyên liệu không rõ nguồn gốc. Cũng trong tháng 8 năm 2026, cơ quan chức năng tỉnh Bắc Ninh thu giữ 339.150 linh kiện thuốc lá điện tử, hơn 22.000 phụ tùng xe đạp điện giả mạo và chuyển hồ sơ khởi tố hình sự vụ việc kinh doanh thời trang giả mạo ngày 18/8/2026.
Sự xâm nhập của hàng giả gây hệ lụy trực tiếp đến môi trường kinh doanh. Doanh nghiệp sở hữu thương hiệu vừa bị sụt giảm doanh thu, vừa phải chịu chi phí xử lý khủng hoảng truyền thông và bảo vệ hệ thống đại lý. Niềm tin của người tiêu dùng đối với hàng nội địa bị xói mòn nghiêm trọng, tạo áp lực lớn lên các doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn hạn hẹp về nguồn lực pháp lý. Trên bình diện xã hội, các mặt hàng giả mạo thuộc nhóm thực phẩm, dược phẩm hay mỹ phẩm đe dọa trực tiếp đến an toàn sức khỏe cộng đồng và làm méo mó các chỉ số phát triển kinh tế.
Hệ thống tự vệ đa tầng và bước chuyển mình trong công tác bảo vệ thương hiệu
Trước nguy cơ hàng giả lan rộng, các cơ quan quản lý đã hoàn thiện nhiều công cụ thể chế. Luật Thương mại điện tử 2025 (Luật số 122/2025/QH15) có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 quy định bắt buộc xác thực danh tính đối với toàn bộ cá nhân, tổ chức tham gia livestream bán hàng hoặc làm tiếp thị liên kết, triệt tiêu thủ đoạn tạo tài khoản ẩn danh để bán hàng nhái. Đối với khu vực nông nghiệp, Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg ngày 22/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí phân hạng sản phẩm OCOP đã thắt chặt quản lý vùng nguyên liệu, quy trình chế biến, an toàn thực phẩm và bắt buộc minh bạch mã số truy xuất nguồn gốc.
Song song với hành lang pháp lý, các nhà sản xuất cần chủ động nâng cao năng lực tự bảo vệ. Báo cáo thị trường thương mại điện tử 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy số lượng nhà bán hàng chính hãng giảm khoảng 6% nhưng doanh thu từ các gian hàng chính hãng (Mall) lại tăng trưởng 54%. Các sản phẩm phân khúc giá từ 200.000 đến 350.000 đồng đang mở rộng thị phần, trong khi phân khúc trên 1 triệu đồng đóng góp hơn 18% tổng doanh thu sàn. Xu hướng này chứng minh người tiêu dùng đang chuyển dịch mạnh mẽ sang các gian hàng chính hãng có nguồn gốc rõ ràng.
Để bảo vệ thương hiệu bền vững, thiết nghĩ các doanh nghiệp cần triển khai hệ thống tự vệ đa tầng dựa trên ba giải pháp trọng tâm. Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải chủ động xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, chỉ dẫn địa lý ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, đồng thời ứng dụng công nghệ in chống giả, tem QR code động hoặc gắn chip NFC để hỗ trợ người tiêu dùng đối soát thông tin qua thiết bị di động. Cùng với đó, việc chuẩn hóa kênh phân phối bằng cách phát triển gian hàng Mall trên Shopee, TikTok Shop, xác thực kênh truyền thông chính thức và công khai danh sách đại lý ủy quyền sẽ giúp khoanh vùng rủi ro hiệu quả. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, doanh nghiệp cần chủ động thu thập chứng cứ, cung cấp hồ sơ kỹ thuật phân biệt hàng thật cho lực lượng Quản lý thị trường, Công an Kinh tế và lực lượng Hải quan, đồng thời phát đi cảnh báo kịp thời nhằm giữ vững niềm tin của thị trường.
Cuộc chiến chống hàng giả “đội lốt” thương hiệu Việt là nhiệm vụ sống còn đối với sự phát triển của sản xuất nội địa. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan thực thi pháp luật, trách nhiệm kiểm duyệt của các nền tảng thương mại và tinh thần chủ động tự cường của doanh nghiệp sẽ là nền tảng cốt lõi để giữ vững uy tín thương hiệu quốc gia và kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch.
Thành Nam
