Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) mới đây thông báo 2.589 sản phẩm thuộc 20 nhóm nông nghiệp khi xuất khẩu vào nước này bắt buộc phải có thư xác nhận và thực hiện đăng ký doanh nghiệp. Danh mục áp dụng trải rộng từ trái cây tươi, rau củ, trà, cà phê, ngũ cốc, cây giống, dược liệu cho đến các loại gia vị có nguồn gốc thực vật như ớt khô, hồ tiêu, quế, thảo quả, lá tía tô. Quy định có hiệu lực từ ngày 15/12/2025.

Theo phía Trung Quốc, đây không phải biện pháp hạn chế thương mại mà là động thái chuẩn hóa hồ sơ nhập khẩu. Doanh nghiệp khi làm thủ tục phải kê khai chính xác mã số đăng ký tại Trung Quốc của từng nhà sản xuất nước ngoài. Với lô hàng gồm nhiều sản phẩm hoặc nhiều doanh nghiệp liên quan, mã số phải được khai tách biệt. Nếu sai sót hoặc thiếu thông tin, hàng hóa có thể bị kéo dài thời gian thông quan, phát sinh chi phí lưu kho, thậm chí ảnh hưởng đến chất lượng đối với nhóm hàng tươi sống, có tính thời vụ cao.

Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, danh mục sản phẩm được xây dựng trên cơ sở đánh giá rủi ro kiểm dịch và phù hợp thông lệ quốc tế. Trung Quốc cũng cung cấp kênh tra cứu công khai để doanh nghiệp kiểm tra tình trạng đăng ký và thông tin liên quan. Tuy nhiên, trong bối cảnh khối lượng xuất khẩu lớn, yêu cầu mới buộc doanh nghiệp Việt Nam phải rà soát lại toàn bộ hồ sơ pháp lý, mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói nhằm bảo đảm tính chính xác tuyệt đối.

Trung Quốc hiện là thị trường nhập khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 22,6% tổng kim ngạch toàn ngành. Trong tháng 1/2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 6,5 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước; riêng xuất khẩu sang Trung Quốc tăng hơn 66%, cho thấy nhu cầu tiêu thụ vẫn duy trì ở mức cao.

Dù vậy, từ tháng 6/2026, Trung Quốc dự kiến áp dụng yêu cầu truy xuất nguồn gốc chặt chẽ hơn theo Lệnh 280 thay thế Lệnh 248. Các sản phẩm chủ lực như sầu riêng, chuối – vốn có sản lượng lớn – sẽ chịu tác động rõ rệt nếu doanh nghiệp chưa hoàn thiện mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hồ sơ tuân thủ.

Theo ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, xu hướng chung của các thị trường hiện nay là tăng cường rào cản kỹ thuật. Điều này đòi hỏi chuỗi sản xuất – từ nông dân, hợp tác xã đến doanh nghiệp xuất khẩu – phải nâng cao tính chuyên nghiệp, bảo đảm minh bạch và truy xuất được nguồn gốc.

Trong thời gian tới, ngành rau quả sẽ tập trung củng cố các thị trường đã mở cửa, đặc biệt là Trung Quốc, song song với việc đa dạng hóa thị trường nhằm giảm phụ thuộc. Cơ quan quản lý cũng tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn.

Trung Quốc vẫn là thị trường giàu tiềm năng đối với trái cây nhiệt đới Việt Nam. Tuy nhiên, trong bối cảnh quy định liên tục điều chỉnh, khả năng thích ứng nhanh và tuân thủ đầy đủ yêu cầu kỹ thuật sẽ quyết định vị thế cạnh tranh của rau quả Việt trên thị trường tỷ dân.

Nam Sơn (t/h)