Đánh thức những thửa ruộng kém hiệu quả
Hơn 5 năm trước, nhận thấy nhiều diện tích ruộng trũng tại địa phương sản xuất lúa cho hiệu quả thấp, ông Nguyễn Văn Tân, xã Hòa Xá đã thuê lại ruộng của người dân, đầu tư cải tạo mặt bằng, xử lý đất để chuyển sang trồng sen Bách Diệp.
Từ những diện tích ban đầu, vùng sen dần được mở rộng. Năm 2025, Hợp tác xã (HTX) Trà sen Tân An được thành lập, tạo điều kiện tổ chức sản xuất theo hướng tập trung và từng bước phát triển các sản phẩm từ sen.
Đến nay, HTX đã xây dựng vùng trồng sen rộng hơn 10ha. Việc tập trung diện tích giúp thuận lợi hơn trong chăm sóc, quản lý và thu hái, đồng thời chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến.
Sen Bách Diệp được HTX lựa chọn bởi hoa có nhiều cánh, hương thơm đặc trưng, phù hợp để ướp trà. Trong quá trình sản xuất, HTX từng bước hoàn thiện quy trình từ xuống giống, chăm sóc đến thu hái, chú trọng chất lượng nguyên liệu và hướng tới phương thức canh tác an toàn, bền vững.
Khi vào mùa, những cánh đồng sen xanh mướt, hoa nở rực rỡ cũng tạo nên cảnh quan hấp dẫn. Từ một vùng sản xuất nông nghiệp đơn thuần, đầm sen dần trở thành điểm đến của người dân và du khách đến tham quan, chụp ảnh, trải nghiệm.
Nâng giá trị sen bằng sản phẩm trà
Điểm đáng chú ý trong cách làm của HTX Trà sen Tân An là không chỉ trồng sen để bán hoa tươi mà từng bước phát triển sản phẩm chế biến, trong đó trà sen được xác định là sản phẩm chủ lực.
Theo Giám đốc HTX Trà sen Tân An Nguyễn Văn Tân, để có được trà sen giữ trọn hương thơm tự nhiên phải trải qua nhiều công đoạn thủ công và đòi hỏi sự tỉ mỉ.
Sen được thu hái từ sáng sớm, khi hoa còn ngậm sương để giữ được hương thơm. Sau khi hái, người làm trà nhẹ nhàng tách từng cánh hoa để lấy “gạo sen” - phần túi hương nhỏ màu trắng đục nằm ở đầu nhụy. Đây là bộ phận chứa hương thơm đặc trưng và được sử dụng để ướp trà.
Từ việc chọn hoa, tách gạo sen đến ướp trà đều cần thực hiện cẩn thận để hương sen thấm vào trà nhưng vẫn giữ được vị trà nguyên bản. Chính sự cầu kỳ trong từng công đoạn đã tạo nên giá trị khác biệt cho sản phẩm.
Việc chủ động vùng nguyên liệu cũng giúp HTX kiểm soát chất lượng sen ngay từ khâu sản xuất, thay vì phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu bên ngoài. Đây là điều kiện quan trọng để ổn định chất lượng trà, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.
Hiện nay, ngoài cung cấp hoa và trà sen, HTX còn đón khách đến tham quan, chụp ảnh tại đầm sen, tìm hiểu quy trình sản xuất và trực tiếp trải nghiệm cách ướp trà. Sản phẩm của HTX đã được tiêu thụ tại Hà Nội và một số địa phương như Bắc Ninh, Ninh Bình, Phú Thọ.
Các hoạt động trải nghiệm cũng đang thu hút nhiều nhóm học sinh. Tại HTX, các em có thể trực tiếp tìm hiểu quá trình trồng, thu hái sen, tách gạo sen và các công đoạn làm trà, qua đó hiểu thêm về một sản phẩm gắn với nét văn hóa truyền thống.
Hướng tới vùng sen hơn 30ha gắn với du lịch cộng đồng
Từ hiệu quả bước đầu, HTX Trà sen Tân An đang hướng tới mở rộng vùng trồng tập trung lên hơn 30ha, đồng thời phát triển mô hình nông nghiệp gắn với du lịch cộng đồng.
Theo định hướng này, cánh đồng sen không chỉ là nơi cung cấp nguyên liệu mà còn trở thành không gian trải nghiệm. Du khách có thể tham quan đầm sen, tìm hiểu quá trình canh tác, thu hái, chế biến và thưởng thức các sản phẩm từ sen ngay tại vùng sản xuất.
Nếu được tổ chức bài bản, đây sẽ là cơ sở để HTX đa dạng nguồn thu, nâng giá trị cây sen và từng bước xây dựng thương hiệu trà sen Tân An gắn với vùng nguyên liệu Hòa Xá.
Thực tế từ mô hình cho thấy, những diện tích đất nông nghiệp sản xuất kém hiệu quả vẫn có thể tạo ra giá trị khi lựa chọn được cây trồng phù hợp và tổ chức sản xuất theo hướng hàng hóa. Từ trồng sen, chế biến trà đến khai thác cảnh quan phục vụ trải nghiệm, giá trị của một đơn vị diện tích được nâng lên thay vì chỉ phụ thuộc vào sản phẩm nông nghiệp thô.
Từ những thửa ruộng trũng từng cho hiệu quả thấp, sắc xanh của sen Bách Diệp đang mang đến diện mạo mới cho đồng đất Hòa Xá. Hơn 10ha sen hiện nay và kế hoạch mở rộng vùng trồng lên hơn 30ha cho thấy hướng đi của HTX Trà sen Tân An: chủ động vùng nguyên liệu, phát triển sản phẩm chế biến và từng bước đưa du lịch trải nghiệm vào sản xuất nông nghiệp.
Đằng sau những đầm sen hôm nay là quá trình đầu tư cải tạo đất, tích tụ ruộng và nhiều năm kiên trì với cây sen. Cách làm của HTX Trà sen Tân An cũng cho thấy một hướng khai thác hiệu quả đất nông nghiệp: không để ruộng kém hiệu quả bị bỏ phí mà tổ chức lại sản xuất, tạo sản phẩm có giá trị và thêm sinh kế cho người dân địa phương.
Minh Thắm
