Cơ cấu lại 07 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, phân cấp mạnh với nguồn lực hơn 808 tỷ đồng
Trình bày chi tiết của phủ Chính, Bộ trưởng Bộ Tài chính chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia tổng hợp có thể là bước cụ thể hoá tài khoản chủ của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Đảng phủ Chính.
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, Quốc hội khóa XV đã phê duyệt chủ tài khoản đầu tư 04 Chương trình tại các Nghị quyết số 162/2024/QH15, 249/2025/QH15, 257/2025/QH15 và 262/2025/QH15. Tuy nhiên, thực hiện quản lý các chương trình hiện nay vẫn còn nhiều bất lợi như: nội dung dàn trải, cồng kềnh văn bản hướng dẫn, giao thoa về đối tượng, địa bàn và nhiệm vụ; thiết lập kế hoạch, chuẩn bị dự án chưa được gắn chặt với điều kiện thực hiện, khả năng giải quyết ngân sách và sản phẩm đầu ra. Tỷ lệ giải ngân nguồn ngân sách trung bình đến hết năm 2025 chỉ đạt 76,8% (khoảng hơn 135.000 tỷ đồng); tính đến ngày 31/7/2026, việc giải ngân số vốn kéo dài sang năm 2026 mới đạt 23%. Giai đoạn 2026 - 2030, tổng ngân sách dự kiến cho các chương trình là 362,725,657 tỷ đồng (bằng 187,8% giai đoạn trước). Nếu duy trì cơ chế nhiều mối nguy hiểm thì thất bại sẽ xảy ra lãng phí và chậm chạp. Do đó, Chính phủ phủ đề xuất giải pháp thống nhất tên gọi, cơ sở cấu hình lại nội dung và thay đổi cơ chế quản lý mới để bảo vệ kết quả đã đạt được và nâng cao hiệu quả ngân sách.
Chương trình của Chính phủ nêu rõ, tên gọi chính thức là “Chương trình tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035” . Chương trình được hợp lý nhất từ 04 Chương trình hiện hành (văn hóa; giáo dục - đào tạo; nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển). Riêng Chương trình phòng, chống ma túy đến năm 2030 tiếp tục thực hiện riêng theo Nghị quyết số 163/2024/QH15 do tính chất bảo đảm an ninh, trật tự xã hội đặc thù.
Tổng vốn huy động giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến là 808,558 tỷ đồng , trong đó ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng . Chính phủ định hướng cấu hình ngân sách bao gồm khoảng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên .
Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết cấu trúc 07 nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Phát triển hạ tầng thiết yếu và bảo vệ môi trường; Phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hoá sinh kế, việc làm, nâng cao thu nhập (chuỗi giá trị, OCOP, tín dụng chính sách); Hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển, y tế cơ sở, đối tượng dễ bị tổn thương; Bảo tồn và phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa, di sản; Thực hiện chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng tái sinh thủy điện; Quản lý, xây dựng cơ sở dữ liệu chung, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá.
Chính phủ chuyển mạnh mạnh từ phương thức phân chia bổ sung "theo nhu cầu đăng ký" sang " theo năng lực và điều kiện sẵn sàng thực hiện", bỏ tầng trung gian qua các bộ chủ chương. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm cơ quan điều phối chung; Bộ Tài chính cam kết tổng hợp, phân bổ, điều chuyển vốn; các Bộ chuyên ngành ban hành tiêu chuẩn, tiêu chí, đánh giá kết quả đầu ra; địa phương áp dụng nguyên tắc "địa phương quyết định, địa phương làm, địa phương cam chịu trách nhiệm" , tự chọn danh mục, ưu tiên vốn, cam kết trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ.
Ngoài ra, Chính phủ đề xuất xuất bản áp dụng cơ chế quản lý bằng cách sử dụng dữ liệu chung, tinh tế để tiết kiệm chi thường xuyên (không chi cho cuộc hành hành, đào tạo đại trà, vận hành bộ máy) và thiết lập cơ chế chuyển tiếp tiếp mạch cho nhiệm vụ năm 2026, kế hoạch năm 2027.
Tích hợp chất thực sự, bảo đảm tính pháp lý và chủ động bảo vệ chính sách đặc thù
Thay mặt cơ quan chủ trì thẩm tra, Chủ tịch Hội đồng dân tộc Lâm Văn Mẫn đã trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ quy trình của phủ Chính. Hội đồng Dân tộc thống nhất cao về sự cần thiết phải tích hợp, tuy nhiên nhấn mạnh các yêu cầu kỹ thuật pháp lý và giải pháp bảo vệ quyền lợi cho người thụ hưởng.
Hội đồng Dân tộc lưu ý việc tích hợp phải xum thủ đúng đạo của Bộ Chính trị: Tích hợp thực chất, không cộng cơ học; Không thể chỉ định 04 Chương trình thành một "vỏ" chung làm suy giảm tiêu điểm, cấp độ ưu tiên cho các đặc tính chính sách trả vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Về thẩm quyền và quy trình pháp lý, pháp luật hiện hành chưa có quy định riêng cho việc hợp nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia, Hội đồng dân tộc đưa ra 02 phương án xem xét:
Phương án 1: Lập báo cáo đề xuất tài khoản đầu tư mới từ đầu theo Luật Đầu tư công. Phương pháp này khó đảm bảo tiến trình Quốc hội tại Kỳ tuyển sinh không thường là lần thứ nhất.
Phương án 2: Ban hành quyết định tích hợp 04 Chương trình, coi đây là tài khoản đầu tư tổng thể theo tài khoản 5 Điều 20 Luật Đầu tư công, xác định tên gọi, mục tiêu, phạm vi, nguồn vốn, địa điểm và thời gian thực hiện.
Báo cáo thẩm định đặc biệt lưu ý phân tích giữa "trung vòng" và "giao thoa"; Việc một hộ gia đình hoặc địa bàn đồng hỗ trợ hỗ trợ về tầng hạ tầng, y tế, giáo dục, sinh kế là cận cảnh chính sách đa chiều, không phải lặp lại; Chỉ loại bỏ khi hỗ trợ sao chép các mục tiêu, đối tượng và nội dung.
Đối với nguồn lực, cơ sở thẩm định lưu ý cần xác định cơ sở xác định tổng nguồn vốn 808.558 tỷ đồng và số lượng tiết kiệm được từ việc giảm đầu mối. Đề xuất phương án xử lý dứt điểm 17.241,8 tỷ đồng vốn kéo dài sang năm 2026 đang giải ngân rất chậm (mới đạt 23% tính đến ngày 31/7/2026). Đồng thời, cảnh báo việc áp dụng tỷ lệ cơ học 75% vốn đầu tư công - 25% kinh phí thường xuyên, tỷ lệ này nếu nhanh chóng có thể gây thiếu hụt nguồn lực cho các hoạt động hỗ trợ sinh kế, đào tạo, văn hóa, y tế và chính sách đặc thù. Với các phương pháp nhận bổ sung cân bằng từ ngân sách trung bình trên 70%, đề xuất đưa ra quy định về tỷ lệ đối ứng vốn nhỏ không quá 10%.
Để tránh "khoảng trống pháp lý" hay sự sống chính sách, Hội đồng Dân tộc kiến nghị quyết định mới của Quốc hội phải tích hợp trực tiếp các cơ chế đặc thù, đồng thời cấm hành động ngay điều khoản chuyển tiếp cho các hợp đồng, dự phòng, nguồn vốn kéo dài năm 2026. Kế hoạch lập kế hoạch năm 2027 sẽ chuyển sang chương trình tổng thể nhưng không thể làm gián đoạn dự án mang lại lợi ích cho người dân.
Hội đồng Dân tộc đề nghị Chính phủ khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội để kịp tiến trình Quốc hội xem xét, quyết định tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.
Theo quochoi.vn
