Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2025-2026, sự bùng nổ của thương mại điện tử và các nền tảng xuyên biên giới đã biến hàng xách tay thành một vỏ bọc hoàn hảo cho các hoạt động gian lận thương mại quy mô lớn. Hàng giả hiện nay không còn chỉ là những sản phẩm nhái thô sơ mà đã ttrở thành một hệ sinh thái tinh vi, lợi dụng các vùng xám pháp lý và tâm lý sính ngoại của người tiêu dùng để trục lợi.
Vỏ bọc hoàn hảo và sự biến tướng của khái niệm niềm tin
Sự biến tướng này thể hiện rõ nét qua việc hàng hóa giả mạo không còn dừng lại ở các chợ đầu mối hay cửa hàng truyền thống mà đã tràn lên các sàn thương mại điện tử lớn và đặc biệt là các nền tảng video ngắn như TikTok Shop. Những mặt hàng được gắn mác chuẩn 1:1, hàng tuồn kho hãng hay hàng xách tay đủ bill thực chất là sản phẩm kém chất lượng, được sản xuất tại các xưởng gia công không phép và trà trộn vào dòng chảy thương mại chính thống. Thực trạng này đã tạo ra một cuộc khủng hoảng niềm tin và đặt ra thách thức chưa từng có cho các cơ quan quản lý thị trường khi số vụ vi phạm trong năm 2025 vượt ngưỡng 23.000 vụ, cùng số tiền thu nộp ngân sách lên tới hàng trăm tỷ đồng.
Sự tồn tại và phát triển của hàng giả đội lốt xách tay không thể tách rời khỏi đặc điểm tâm lý của người tiêu dùng Việt Nam. Mặc dù thu nhập bình quân đầu người đã cải thiện nhưng tâm lý sính ngoại vẫn đóng vai trò chủ đạo trong hành vi mua sắm, nơi việc sử dụng đồ ngoại được coi là biểu tượng của sự sành điệu và đẳng cấp xã hội. Tại các đô thị lớn, giới nhà giàu không ngần ngại chi trả số tiền lớn chỉ để mua những mặt hàng thực phẩm như đậu phụ Nhật hay trứng cá hồi Nga với niềm tin rằng giá cao đồng nghĩa với chất lượng. Đối với đại bộ phận người tiêu dùng thuộc tầng lớp trung lưu, nghịch lý giữa việc muốn dùng đồ ngoại nhưng phải có giá rẻ đã mở đường cho hàng giả len lỏi. Các đối tượng bán hàng đã khai thác triệt để kẽ hở này bằng cách đưa ra các lý do như hàng săn sale, hàng lỗi bao bì nhẹ hoặc hàng miễn thuế để giải thích cho mức giá thấp phi lý.
Sự thiếu hụt kiến thức về các quy trình nhập khẩu khiến nhiều người tin rằng hàng xách tay mặc nhiên là hàng tốt mà không cần bất kỳ sự kiểm chứng hay hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt nào. Thêm vào đó, việc sử dụng hình ảnh của những người nổi tiếng, các KOL và KOC để quảng bá sản phẩm đã tạo ra một lớp màng bảo vệ uy tín giả tạo, khiến người tiêu dùng mất cảnh giác trước những rủi ro về sức khỏe. Giai đoạn 2025-2026 ghi nhận sự dịch chuyển mạnh mẽ của tội phạm hàng giả sang không gian mạng với các thủ đoạn vô cùng tinh vi, vượt xa các phương thức làm giả bao bì truyền thống. Một trong những niềm tin phổ biến của người tiêu dùng là việc quét mã vạch hoặc mã QR có thể xác định hàng thật. Các đối tượng gian lận lợi dụng điều này bằng cách sao chép mã vạch từ sản phẩm chính hãng và in lên bao bì hàng giả. Khi người dùng quét mã bằng các ứng dụng phổ biến, kết quả trả về vẫn là thông tin của sản phẩm thật, tạo ra một sự an tâm sai lệch.
Nguy hiểm hơn, thủ đoạn Quishing tức QR Phishing xuất hiện, trong đó các đối tượng tạo ra các website giả mạo có giao diện tương tự trang chủ của thương hiệu lớn. Khi người dùng quét mã QR trên sản phẩm giả, họ sẽ bị dẫn đến các trang web này và nhận được thông báo xác nhận chính hãng. Điều này không chỉ đánh lừa người mua mà còn có nguy cơ đánh cắp thông tin cá nhân và tài khoản ngân hàng của họ. Đồng thời, các công cụ thiết kế online đã cho phép các đối tượng bán hàng dễ dàng tạo ra những hóa đơn mua sắm từ các cửa hàng tại Mỹ, Pháp, Nhật Bản với độ chính xác đến từng chi tiết nhỏ. Những bill xách tay này được trưng ra như một bằng chứng thép để củng cố lòng tin của khách hàng.
Những sát thủ thầm lặng và hệ lụy khôn lường đối với sức khỏe cộng đồng
Người tiêu dùng là đối tượng chịu thiệt hại nặng nề nhất từ vấn nạn hàng giả đội lốt xách tay. Các sản phẩm giả mạo thường được sản xuất trong điều kiện vệ sinh kém và sử dụng hóa chất độc hại không rõ nguồn gốc để hạ giá thành. Mỹ phẩm giả như kem trắng da hay son môi thường chứa các kim loại nặng như thủy ngân, chì, asen và các chất kháng viêm mạnh như corticoid. Việc sử dụng corticoid khiến da người dùng có vẻ trắng sáng nhanh chóng nhưng sau đó sẽ bị bào mòn, giãn mao mạch và gây ra tình trạng nhiễm độc da rất khó điều trị. Thủy ngân và chì vượt ngưỡng cho phép có thể gây nhiễm độc hệ thần kinh, ảnh hưởng đến trí nhớ và thậm chí gây suy thận hoặc vô sinh nếu sử dụng lâu dài.
Trong năm 2025, các cơ quan chức năng đã triệt phá nhiều đường dây sản xuất thực phẩm chức năng giả quy mô lớn nhắm vào các đối tượng nhạy cảm như trẻ em và người già. Người mắc bệnh hiểm nghèo như ung thư nếu tin dùng các loại thuốc xách tay giả sẽ bỏ lỡ cơ hội điều trị bằng y học chính thống, khiến bệnh tình chuyển biến xấu không thể cứu vãn. Sự hiện diện của các vi khuẩn như E. coli hay nấm mốc trong thực phẩm chức năng giả là nguyên nhân gây suy gan và suy thận cấp tính. Nhìn lại các vụ án lớn trong những tháng đầu năm 2025, chúng ta có thể nhận diện rõ những lỗ hổng mà hàng giả đã len lỏi vào cuộc sống. Vụ triệt phá đường dây sản xuất hơn 100 tấn hàng giả với 900 nhãn hiệu thực phẩm chức năng tại Hà Nội là một hồi chuông cảnh tỉnh. Các đối tượng lợi dụng danh nghĩa hàng xách tay chuẩn quốc tế để bán các sản phẩm không có hoạt chất, thậm chí chứa nấm mốc độc hại thông qua các mạng lưới cộng tác viên online.
Sai phạm liên quan đến một số Tiktoker nổi tiếng khi quảng bá cho các sản phẩm của các tập đoàn sản xuất thực phẩm và mỹ phẩm không rõ nguồn gốc đã phơi bày mặt trái của quyền lực mạng xã hội. Các đối tượng sản xuất đã sử dụng uy tín của những người có sức ảnh hưởng để bán hàng giả và lừa dối khách hàng. Điều này dẫn đến sự thay đổi trong tư duy quản lý rằng không chỉ người sản xuất mà ngay cả những người quảng cáo cho hàng giả cũng phải chịu trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc. Tại Bắc Ninh, một cơ sở bán mỹ phẩm giả đã thực hiện trót lọt hàng trăm nghìn đơn hàng thông qua việc livestream và chạy quảng cáo trực tuyến. Thủ đoạn của chúng là chỉ bán online, không có cửa hàng thật và sử dụng các tài khoản ngân hàng ảo để nhận tiền, cho thấy hàng giả đã thực sự trở thành một ngành công nghiệp phi pháp có tổ chức chặt chẽ. 
Để không trở thành nạn nhân, người tiêu dùng cần thay đổi thói quen kiểm tra hàng hóa từ việc dựa vào cảm quan sang việc dựa vào các công cụ xác thực chuyên sâu. Mặc dù mã vạch có thể bị sao chép nhưng việc kiểm tra cấu trúc mã vạch EAN-13 vẫn là một bước lọc ban đầu cần thiết. Người tiêu dùng có thể áp dụng các công thức toán học để kiểm tra tính hợp lệ của dãy 13 số dựa trên quy tắc tính tổng các số ở vị trí lẻ và chẵn để đối chiếu với số kiểm tra cuối cùng. Nếu kết quả không trùng khớp, chắc chắn đó là hàng giả thô sơ. Bên cạnh đó, việc nhận diện qua bao bì và cảm quan cũng rất quan trọng. Hàng thật thường sử dụng công nghệ in khắc laser hoặc in nổi mang lại cảm giác gợn tay, trong khi hàng giả thường in bằng mực rẻ tiền và dễ bong tróc.
Sự chuyển dịch chiến lược và khung pháp lý siết chặt quản lý thị trường
Nhận diện được tính chất nghiêm trọng của vấn đề, Chính phủ đã ban hành và thực thi một loạt quy định pháp lý mới nhằm xóa bỏ vùng xám của hàng xách tay lậu. Căn cứ theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP, khái niệm hàng xách tay không có hóa đơn chứng từ hợp pháp kèm theo mặc nhiên được xếp vào nhóm hàng nhập lậu. Điều này có nghĩa là bất kỳ sản phẩm nào được quảng cáo là không thuế hay không qua hải quan khi lưu thông trên thị trường đều vi phạm pháp luật. Việc kinh doanh hàng xách tay mà không có giấy phép kinh doanh hoặc không đóng đủ các loại thuế sẽ bị xử phạt hành chính nghiêm khắc.
Trong năm 2025 và 2026, Nghị định 168/2025/NĐ-CP quy định rõ việc đăng ký kinh doanh là bắt buộc đối với hầu hết các hình thức bán hàng nhằm đưa các cá nhân bán hàng online vào diện quản lý thuế và trách nhiệm đối với chất lượng hàng hóa. Một trong những bước tiến quan trọng trong năm 2026 là việc áp dụng Nghị định 310/2025/NĐ-CP về xử phạt hành vi không lập hóa đơn khi bán hàng. Mức phạt được thiết kế tăng dần theo số lượng vi phạm nhằm răn đe các shop hàng xách tay thường xuyên trốn thuế. Đối với các tổ chức vi phạm, mức phạt sẽ được nhân đôi và việc kinh doanh hàng lậu có giá trị lớn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn lậu hoặc trốn thuế.
Cuộc chiến chống hàng giả hiện nay không chỉ dựa trên việc kiểm tra và thu giữ sản phẩm mà dịch chuyển sang hướng minh bạch hóa thị trường thông qua dữ liệu số. Ngày 23/12/2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi Bộ Công Thương chính thức vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia tại địa chỉ www.verigoods.vn. Đây là giải pháp cốt lõi để bảo vệ người tiêu dùng. Theo đó, doanh nghiệp sẽ đăng ký và khai báo thông tin sản phẩm trên hệ thống để được cấp mã xác thực điện tử liên kết trực tiếp với cơ sở dữ liệu của Bộ. Từ ngày 1/1/2026, việc truy xuất nguồn gốc trở thành yêu cầu bắt buộc đối với một số nhóm hàng rủi ro cao như hóa chất và dược phẩm. Người tiêu dùng đóng vai trò là mắt xích cuối cùng bằng cách chủ động quét mã xác thực thông qua ứng dụng Verigoods để đảm bảo sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.
Cục Quản lý thị trường cũng đã triển khai Kế hoạch 888 với mục tiêu xóa sổ các tụ điểm kinh doanh hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Công tác phối hợp liên ngành giữa Bộ Công Thương, Bộ Y tế và Bộ Công an được đẩy mạnh. Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo nghiêm khắc việc làm rõ trách nhiệm của các địa phương để xảy ra tình trạng hàng giả hoạt động công khai, đồng thời yêu cầu sửa đổi các quy định về tự công bố sản phẩm để tránh bị các đối tượng lợi dụng. Đối với doanh nghiệp và người kinh doanh chân chính, việc minh bạch hóa nguồn gốc và tuân thủ pháp luật thuế không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách để được pháp luật bảo vệ khi có tranh chấp.
Vấn nạn hàng giả đội lốt hàng xách tay là một thách thức đa diện, chịu ảnh hưởng từ sự chuyển dịch công nghệ và cả những yếu tố tâm lý xã hội sâu xa. Giai đoạn 2025-2026 đánh dấu một bước ngoặt khi nhà nước bắt đầu áp dụng các công cụ công nghệ mạnh mẽ và khung pháp lý nghiêm khắc hơn để làm sạch thị trường. Sự hình thành của hệ thống xác thực quốc gia Verigoods và việc siết chặt quản lý hóa đơn hứa hẹn sẽ thu hẹp đáng kể đất sống của hàng lậu.
Tuy nhiên, để cuộc chiến này thực sự thành công, cần có sự chung tay của toàn xã hội. Người tiêu dùng cần trở nên thông thái hơn bằng cách từ bỏ tâm lý ham rẻ và ưu tiên hàng nhập khẩu chính ngạch có tem nhãn phụ tiếng Việt. Sự minh bạch sẽ trở thành chuẩn mực bắt buộc, nơi mỗi sản phẩm lưu thông trên thị trường đều mang theo một chứng minh thư số hóa nhằm đảm bảo an toàn cho sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của nền kinh tế nước nhà.
Tâm An
