THCL Trao đổi với phóng viên, PGS. TS. Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) sẽ mở ra một sân chơi bình đẳng mà ở đó sẽ không tồn tại những đặc quyền, đặc lợi cho DNNN.

PGS. TS. Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam

Những lĩnh vực lâu nay được coi là “đặc quyền" của DNNN như đấu thầu nhà nước, đầu tư công… liệu có còn là sân chơi riêng, sau khi Việt Nam tham gia TPP, thưa Tiến sỹ?

Để trở thành thành viên của TPP, các nước tham gia đàm phán phải tiến hành cải cách các công ty, tập đoàn quốc doanh hoạt động theo quy luật thị trường, giảm sự kiểm soát của nhà nước, đẩy mạnh cổ phần hóa. Thêm nữa, TPP sẽ có cam kết về mua sắm chính phủ, tức là những vấn đề liên quan đến đấu thầu nhà nước, đầu tư công… lĩnh vực mà xưa nay các DNNN có đặc quyền nhất định. Vì vậy, gia nhập TPP cũng đồng nghĩa với việc xóa bỏ sự “thiên vị” lâu nay với các DNNN.

Vậy theo ông, TPP có phải là cơ hội để cải cách DNNN, đồng thời là thời cơ để khối DN tư nhân bứt phá?

Trong TPP có hẳn một chương riêng về DNNN và chương về mua sắm chính phủ. Đưa ra những nội dung này, tức là các nước tham gia TPP phải bảo đảm một môi trường cạnh tranh bình đẳng cho các DN thuộc các quốc gia thành viên TPP. Khi Hiệp định có hiệu lực, sẽ có rất nhiều quốc gia đầu tư vào thị trường của nhau, nhưng nếu mỗi quốc gia cứ ưu đãi DN của mình - sẽ tạo ra sự bất bình đẳng. Vì vậy, thông điệp của TPP rất rõ ràng, rằng người chơi phải bình đẳng với nhau và nhà nước không dành ưu đãi gì đặc biệt cho DNNN. Đây là thông điệp cần thiết để các DNNN của chúng ta cải cách, để thoát khỏi cơ chế xin - cho, thoát hẳn những ưu đãi từng được hưởng... Đó cũng sẽ là áp lực lớn trong cải cách DNNN thời gian tới.

Như vậy, cải cách DNNN sẽ là một vấn đề “nóng” sau TPP?

Về cải cách DNNN, có 4 việc cần ưu tiên, giải quyết. Trước hết, phải thay đổi chương trình cổ phần hóa. Mục tiêu cổ phần hóa là làm sao chuyển vốn lâu nay của Nhà nước sở hữu chuyển sang cho tư nhân, chứ không phải coi trọng số lượng DNNN tham gia cổ phần hóa rồi mỗi DNNN chỉ bán được 10% vốn. Thứ hai, cách làm phải dựa trên trách nhiệm cá nhân. Không phải cứ họp mãi, bàn mãi mà người đứng đầu DN, bộ chịu trách nhiệm. Phải quyết liệt, chứ cứ kéo lê việc cổ phần hóa DNNN như vậy thì bao giờ mới xong?

Vấn đề thứ ba rất quan trọng đó là một loạt chính sách về giá tài sản, nhà xưởng liên quan đến tài sản nhà nước. Nếu không xử lý được quá trình cổ phần hóa sẽ thất bại. Cuối cùng là phải công khai, minh bạch. Đây là cuộc di chuyển cực kỳ lớn, tài sản nhà nước giao cho xã hội - nếu không làm công khai minh bạch, khả năng sẽ thất thoát rất nhiều.

Có ý kiến cho rằng, khối DN tư nhân sẽ đóng vai trò chủ đạo sau khi Việt Nam gia nhập TPP, ông đánh giá thế nào về vấn đề này?

Khi gia nhập TPP thì mọi DN đều bình đẳng. Điều này có nghĩa, DNNN phải vận hành giống như DN tư nhân, chỉ có chủ sở hữu thuộc về Nhà nước. Lúc này, DNNN không còn được Nhà nước “che chắn” bằng những ưu đãi về chính sách nữa. Muốn cho nền kinh tế tới đây dựa trên nền tảng DN tư nhân thì môi trường chính sách tạo lập cho khối DN tư nhân phải dựa trên tinh thần phục vụ, hỗ trợ tối đa cho khu vực tư nhân phát triển. Tới đây, cùng với việc công khai minh bạch cổ phần hóa và coi khu vực tư nhân là quan trọng, thì vai trò của Nhà nước sẽ thay đổi theo hướng Nhà nước là công cụ phục vụ cho tư nhân kinh doanh một cách tốt nhất.

Trân trọng cảm ơn Tiến sỹ!

Cao Huyền (Thực hiện)