Không chỉ bán hàng, hướng tới cùng tham gia chuỗi cung ứng
Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại Việt Nam - Canada đạt 4,92 tỷ USD, tăng 27,3% so với cùng kỳ. Năm 2025, tổng kim ngạch hai chiều đạt khoảng 8,6 tỷ USD.
Canada hiện là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng của Việt Nam tại châu Mỹ. Các nhóm hàng Việt Nam có thế mạnh tại thị trường này gồm máy móc, thiết bị, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, điện thoại, dệt may, giày dép cùng nhiều mặt hàng tiêu dùng khác.
Động lực đáng chú ý phía sau đà tăng thương mại là CPTPP. Hiệp định không chỉ tạo thuận lợi về thuế quan mà còn mở ra khả năng kết nối nguyên liệu, linh kiện và sản xuất giữa các thành viên. Đây là điểm có thể giúp quan hệ thương mại Việt Nam - Canada chuyển từ trao đổi hàng hóa sang hợp tác trong chuỗi cung ứng.
Theo TS. Trần Thu Quỳnh, Tham tán Thương mại, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Canada, cơ chế cộng gộp xuất xứ trong CPTPP cho phép nguyên liệu, linh kiện có xuất xứ Canada được tính vào hàm lượng nội khối. Điều này tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam đáp ứng quy tắc xuất xứ và khai thác ưu đãi tại các thị trường CPTPP.
Cơ chế này đặc biệt có ý nghĩa khi doanh nghiệp toàn cầu đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Việt Nam có năng lực sản xuất và chế biến, trong khi Canada có thế mạnh về nguyên liệu, năng lượng, khoáng sản, công nghệ và các ngành công nghiệp có hàm lượng kỹ thuật cao.
Nếu kết nối được hai đầu này, doanh nghiệp không chỉ nhập nguyên liệu rồi xuất thành phẩm, mà có thể cùng tham gia phát triển sản phẩm, nâng cấp công nghệ và mở rộng thị trường.
Dư địa nằm ở công nghiệp, công nghệ và năng lượng
Một hướng hợp tác đáng chú ý là kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các nhà cung ứng Canada trong những ngành có yêu cầu kỹ thuật cao như hàng không, ô tô và thiết bị năng lượng. Cùng với đó là hợp tác về tiêu chuẩn, nghiên cứu và phát triển, tự động hóa, vật liệu mới, pin và các lĩnh vực phục vụ chuyển đổi xanh.
Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng vị trí trong chuỗi giá trị. Thay vì chỉ đảm nhận những công đoạn sản xuất có giá trị gia tăng thấp, doanh nghiệp có thể từng bước tham gia vào khâu thiết kế, công nghệ, cung ứng linh kiện và phát triển sản phẩm.
Cơ chế hợp tác song phương đang được củng cố để hỗ trợ quá trình này. Tại Kỳ họp lần thứ III Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế Việt Nam – Canada (JEC) ngày 5/6/2026, hai bên thống nhất Kế hoạch hành động giai đoạn 2026 – 2028, tập trung vào thương mại, tài chính, các ngành công nghiệp chiến lược, năng lượng, chuyển đổi xanh, giao thông vận tải và logistics.
Cùng với đó, Dự án TRISEG giai đoạn 2026 – 2030 được triển khai nhằm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, đặc biệt doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, nâng cao năng lực sản xuất và xuất khẩu, nhất là trong các ngành nông sản chủ lực.
Những cơ chế này mở thêm kênh để doanh nghiệp tiếp cận thị trường Canada, nhưng để tận dụng được cơ hội, yêu cầu đặt ra không còn đơn thuần là tăng sản lượng xuất khẩu. Doanh nghiệp phải đáp ứng tốt hơn tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, chất lượng, phát triển bền vững và khả năng cung ứng ổn định.
Với Canada, Việt Nam cũng có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất và thương mại tại ASEAN và khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Với Việt Nam, nguồn nguyên liệu, công nghệ và kinh nghiệm quản trị từ Canada có thể bổ sung cho quá trình phát triển các ngành công nghiệp mới.
Sau hơn một thập niên CPTPP có hiệu lực, dư địa hợp tác vì vậy đang dịch chuyển từ “mua – bán” sang “cùng làm”. Khi doanh nghiệp hai nước kết nối được nguồn nguyên liệu, công nghệ, vốn và năng lực sản xuất, quan hệ thương mại sẽ có thêm nền tảng để hình thành những chuỗi giá trị dài hạn, qua đó nâng chất lượng tăng trưởng và khả năng chống chịu của cả hai nền kinh tế.
Minh Thành (t/h)
