THCL Qua 3 năm thực hiện đề án tái cơ cấu NH, nhiệm vụ xử lý nợ xấu (XLNX) của ngành này đã đạt kết quả khá tích cực khi tỷ lệ nợ xấu được kéo mạnh từ mức 17% năm 2012, về 2,93% vào tháng 9/2015.

Ảnh minh họa

Tuy nhiên, việc xử lý khối nợ xấu khổng lồ do Công ty Quản lý tài sản các tổ chức tín dụng (VAMC) mua về đã không như kỳ vọng.

Ánh sáng cuối đường hầm

Thông tư 14/2015/TT-NHNN của NHNN sửa đổi, bổ sung quy định về việc mua, bán và XLNX, có hiệu lực từ ngày 15/10/2015 được chờ đợi như một bước đột phá cho các tổ chức tín dụng trong việc tạo thêm lựa chọn và lợi ích mới trong XLNX. Thêm vào đó, sự ấm dần của thị trường BĐS đã giúp các NH phát mại tài sản thu hồi nợ, hoàn nhập dự phòng.

Kết quả kinh doanh quý III/2015 vừa được các nhà băng công bố cho thấy, việc thu hồi nợ đang được cải thiện. Sự ấm lên của phân khúc căn hộ nhà ở đã tác động tích cực lên quá trình phát mại tài sản bảo đảm thu hồi nợ xấu - vốn dĩ gặp khó khăn trước đây khi thị trường nhà đất đóng băng. Ông Đỗ Minh Toàn, TGĐ ACB cho biết, sự hồi phục của thị trường BĐS, cho dù trước mắt chỉ ở phân khúc mua nhà, đã tác động tích cực đến việc thu hồi nợ và tăng trưởng tín dụng. ACB đã thu hồi được hơn 900 tỷ đồng nợ xấu kể từ đầu năm đến nay và triển vọng sẽ tốt hơn trong thời gian tới. Cùng với sự hồi phục của nền kinh tế, hoạt động NH được cải thiện khi tín dụng tăng trưởng tốt hơn, ACB dự kiến đặt kế hoạch tăng trưởng 25% cho năm 2016.

Tại Eximbank, trong gần 4.000 tỷ đồng nợ xấu đã bán cho VAMC năm 2014, Eximbank xử lý thu hồi được khoảng 500 tỷ đồng. Năm 2015, Eximbank đưa ra kế hoạch sẽ xử lý khoảng 2.000 tỷ đồng nợ xấu; trong đó, 6 tháng đầu năm đã thu hồi gần một nửa. NH kỳ vọng, BĐS hồi phục sẽ là cơ hội để XLNX.

Thế nhưng, theo báo cáo của NHNN, từ năm 2013 đến hết tháng 9/2015, VAMC đã mua về hơn 191.000 tỷ đồng, chiếm hơn 40% tổng nợ xấu. Tuy nhiên, số nợ xấu xử lý được mới đạt gần 15.000 tỷ đồng (bằng khoảng 7,7% tổng nợ xấu mua về). Trong đó, bán nợ xấu chỉ được khoảng 2.800 tỷ đồng (bằng 1,46%) và bán tài sản bảo đảm chỉ được 1.100 tỷ đồng (bằng 0,58%). Qua số liệu này, có thể thấy, nợ xấu xử lý được thực sự còn rất nhỏ, làm lãng phí một nguồn lực của đất nước và vẫn là một “điểm nghẽn” của nền kinh tế.

Khó xử lý nợ xấu, vì sao?

Theo các chuyên gia, một nguyên nhân lớn của những khó khăn trong quá trình xử lý, cơ cấu nợ xấu xuất phát từ việc thiếu phối hợp giữa các cơ quan liên quan, thiếu các cơ chế, chính sách hỗ trợ XLNX xử lý tài sản bảo đảm…

Nhiều NH không muốn xem xét miễn giảm lãi, cơ cấu khoản nợ cho khách hàng, vì lý do khách hàng không có phương án sản xuất, kinh doanh hiệu quả và khoản nợ có tài sản bảo đảm giá trị kém. Khi đó, VAMC cũng không thể chủ động cơ cấu nợ, miễn giảm lãi cho khách hàng khi NH chưa thống nhất. Trường hợp khách hàng không trả được nợ, việc thu hồi tài sản bảo đảm rất khó khăn khi khách hàng không đồng ý bàn giao tài sản, không có mặt tại địa điểm thu giữ, thậm chí đi khỏi địa phương... Ngay cả trường hợp khách hàng muốn bán tài sản để trả nợ, nhưng do sau khi bán tài sản, giá trị thu hồi thường không đủ trả nợ. Vì vậy, khách hàng thường không chấp nhận định giá tài sản theo mức giá thị trường mà luôn yêu cầu phải đủ để trả nợ gốc và lãi, khiến việc bán tài sản khó thành công.

Việc thiếu một thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp cũng là rào cản lớn hiện nay. Hiện tại, chỉ có VAMC, Công ty Mua bán nợ Việt Nam (DATC) và các công ty quản lý tài sản của các NH mới có thể thực hiện các giao dịch mua bán nợ xấu. Từ thực tế đó, VAMC mua nợ xấu cũng không có nhiều khách hàng có thể mua, mà chỉ có thể xử lý qua hình thức bán tài sản bảo đảm để thu hồi nợ.

Đặc biệt, mặc dù VAMC đã mua nợ xấu nhưng theo quy định, NH vẫn phải chịu trách nhiệm trích dự phòng rủi ro, thu hồi nợ, bán nợ, bán tài sản bảo đảm, thậm chí gánh chịu hậu quả nếu xảy ra thất thoát. Do vậy, các NH vẫn xác định quyền chủ nợ của họ sau 5 năm sẽ thu hồi nên không hợp tác chặt chẽ với VAMC, thậm chí không cần VAMC xử lý nợ xấu đã bán. Ngoài việc làm chậm trễ, ách tắc trong quá trình xử lý nợ, những vướng mắc về sự phối hợp, quyền hạn trong XLNX cũng là nguyên nhân các nhà đầu tư nước ngoài khó tham gia vào thị trường mua bán nợ xấu ở Việt Nam. Đây là những vấn đề cần sớm được tháo gỡ. Bởi chỉ khi nào hành lang pháp lý được hoàn thiện, các vướng mắc được tháo gỡ, quá trình XLNX mới có điều kiện để hoàn thành thực sự mục tiêu đã đề ra.

Dự kiến, từ nay đến cuối năm, VAMC sẽ thí điểm phương án mua lại nợ xấu theo giá trị thị trường với mục tiêu đạt ít nhất 500 - 700 tỷ đồng, tạo đà XLNX cho năm 2016.

TS. Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia: Với Thông tư 14, việc XLNX sẽ phần nào bớt khó khăn. Chính phủ đang chỉ đạo, yêu cầu chỉnh sửa các thủ tục để có thể sớm xử lý các vướng mắc trong quá trình phát mại tài sản bảo đảm bằng bất động sản. Tuy nhiên, muốn xử lý được nợ xấu thì cần đẩy mạnh khâu phát mại tài sản và bán nợ theo giá thị trường. Đây cũng là một cách để tạo thanh khoản cho thị trường bất động sản, luân chuyển được tài sản và XLNX của ngành NH nhanh hơn.

Cao Huyền (Thương hiệu & Công luận)