Áp lực điều tra gia tăng tại các thị trường chủ lực
Tại khu vực Bắc Mỹ, đặc biệt là Hoa Kỳ, nhiều mặt hàng của Việt Nam đang có mức tăng trưởng mạnh, kéo theo sự chú ý từ các cơ quan quản lý. Nhóm sản phẩm gỗ, điển hình là ghế sofa khung gỗ bọc đệm, đã đạt kim ngạch xuất khẩu lên tới 3,4 tỷ USD trong năm 2025, chiếm hơn một nửa tổng nhập khẩu cùng loại của Mỹ. Tỷ trọng lớn cùng đà tăng ổn định khiến sản phẩm này đối mặt nguy cơ cao bị điều tra chống bán phá giá hoặc chống lẩn tránh thuế trong thời gian tới.
Không chỉ dừng lại ở đồ gỗ, một số mặt hàng công nghiệp khác cũng ghi nhận mức tăng trưởng đột biến. Dây và cáp nhôm xuất khẩu sang Mỹ tăng tới hơn 400%, trong khi kính nổi tăng gấp hàng chục lần chỉ sau một năm. Những biến động bất thường này thường được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm, bởi chúng có thể gây áp lực lên ngành sản xuất nội địa của nước nhập khẩu.
Tại Canada, tình hình cũng không kém phần căng thẳng. Các sản phẩm như ghế bọc đệm, ống thép, nhôm định hình hay ống đồng đều nằm trong diện theo dõi. Đáng chú ý, một số mặt hàng của Việt Nam hiện đã cùng với hàng hóa từ Trung Quốc chịu thuế phòng vệ thương mại, và nguy cơ mở rộng phạm vi điều tra vẫn đang hiện hữu khi kim ngạch tiếp tục tăng.
Thực tế cho thấy, khi một quốc gia gia tăng thị phần quá nhanh, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển, nguy cơ bị điều tra là điều khó tránh khỏi. Việt Nam, với lợi thế về sản xuất và xuất khẩu, đang dần trở thành “điểm đến thay thế” cho nhiều đơn hàng trước đây thuộc về các quốc gia khác, nhưng điều này cũng đồng nghĩa với việc phải đối mặt với các rào cản thương mại ngày càng dày đặc.
Rào cản kỹ thuật và bài toán xuất xứ tại thị trường EU
Nếu Bắc Mỹ là nơi gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, thì Liên minh châu Âu lại nổi bật với hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt và cơ chế kiểm soát xuất xứ chặt chẽ.
Trong năm 2025, nhiều sản phẩm thép của Việt Nam xuất khẩu sang EU ghi nhận mức tăng trưởng cao, như thép dẹt cán nguội tăng gần 40%, thép không gỉ cán nguội tăng hơn 120%. Dù thị phần chưa quá lớn, nhưng tốc độ tăng nhanh khiến các sản phẩm này dễ rơi vào diện bị điều tra chống bán phá giá.
Đáng lưu ý, EU hiện đã áp dụng các biện pháp phòng vệ đối với nhiều quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ hay Indonesia. Khi các đối thủ này bị hạn chế, hàng hóa từ Việt Nam có cơ hội mở rộng thị phần, nhưng đồng thời cũng dễ trở thành đối tượng bị điều tra thay thế.
Không chỉ ngành thép, các sản phẩm công nghiệp khác như lốp xe, tháp điện gió hay xe nâng tay cũng đang nằm trong “tầm ngắm”. Kim ngạch xuất khẩu lốp xe sang EU đạt hàng trăm triệu USD, đưa Việt Nam trở thành một trong những nhà cung cấp lớn của khu vực này.
Một vấn đề then chốt được các cơ quan quản lý cảnh báo là xuất xứ nguyên liệu. Với các sản phẩm như thép mạ hoặc sợi polyester, nếu sử dụng nguyên liệu nhập khẩu từ các quốc gia đang bị áp thuế phòng vệ, đặc biệt là Trung Quốc, nguy cơ bị điều tra chống lẩn tránh thuế sẽ tăng cao. Đây là rủi ro lớn bởi các vụ việc liên quan đến xuất xứ thường phức tạp, kéo dài và gây thiệt hại đáng kể cho doanh nghiệp.
Ngoài các thị trường truyền thống, xu hướng bảo hộ thương mại cũng đang lan rộng sang nhiều quốc gia khác như Úc, Mexico hay Ấn Độ. Tại Úc, các sản phẩm thép của Việt Nam đang tăng trưởng mạnh và chiếm thị phần đáng kể, trong khi tại Mexico, một số mặt hàng như cáp thép và nhựa polyester cũng ghi nhận mức tăng đột biến.
Những diễn biến này cho thấy môi trường thương mại quốc tế đang ngày càng khắt khe, đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động hơn trong việc kiểm soát rủi ro. Việc nâng cao năng lực tuân thủ, minh bạch nguồn gốc xuất xứ và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sẽ là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu tác động từ các biện pháp phòng vệ thương mại.
Trong dài hạn, tăng trưởng xuất khẩu không chỉ dựa vào quy mô mà cần đi kèm với chất lượng và tính bền vững. Khi đó, hàng hóa Việt Nam mới có thể đứng vững trước các “hàng rào kỹ thuật” ngày càng phức tạp trên thị trường toàn cầu.
Nam Sơn (t/h)
