Trước thềm kỷ niệm 89 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, nhà báo lão thành Hữu Thọ chia sẻ với Thời Nay chung quanh thách thức lớn của thông tin mạng đối với người làm báo hiện nay.

PV: Xin ông cho biết một số đánh giá của mình về các tác phẩm giành giải báo chí quốc gia năm nay?

Nhà báo Hữu Thọ: Tôi chỉ là một trong 30 thành viên ban chung khảo giải báo chí quốc gia 2013. Ban chung khảo đã đưa ra những đánh giá chung trước báo giới.

Nhưng qua tám lần tham gia chấm giải, tôi thấy có mấy điểm về các tác phẩm giành giải cao lần này. Các tác phẩm đã thể hiện những chủ đề trong thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng, gắn với những vấn đề nổi cộm thời gian qua. Điều đó thể hiện qua các nhóm tác phẩm mang chủ đề bảo vệ biên giới, hải đảo; chống tiêu cực, tham nhũng trên nhiều lĩnh vực khác nhau; cổ vũ gương người tốt, việc tốt, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí minh triển khai Nghị quyết Trung ương 4 về những vấn đề cấp bách trong xây dựng Đảng hiện nay.

Có sự trở lại và khẳng định một cách lý thú của phóng sự điều tra vốn là thể loại rất khó, đòi hỏi công phu với các chùm bài về than lậu, về hoạt động khai thác dầu khí của Việt Nam và đối tác ở vùng sa mạc… Tôi cho rằng, chúng ta đã có một mùa giải thành công!

PV: Điều đó có cho thấy sự vươn lên của mặt bằng báo chí nói chung không, thưa ông?

Nhà báo Hữu Thọ: Phải nói rõ, giải báo chí quốc gia tập hợp những bài khá nhất, những tác giả có đóng góp nhiều nhất trong năm, chứ không phản ánh diện mạo chung của báo chí. Và vấn đề chất lượng của báo chí hiện nay cũng đặt ra nhiều băn khoăn lắm! Nhưng chúng ta tôn vinh các tác phẩm hay, những tác giả nghiêm túc, sáng tạo, chính là sự định hướng phát triển cho báo chí nước nhà.

Cũng cần nói thêm, nhìn nhận chung với các tác phẩm dự giải, vẫn thấy rằng, các tác phẩm đạt đến độ xuất sắc trong việc phát hiện nhân tố mới, đề ra các giải pháp hay chưa nhiều. Thực chất, đó cũng là sự hiếm hoi mà không phải năm nào những tác phẩm có tính chất điển hình như thế cũng xuất hiện.

PV: Liên hệ với nhận xét này, xin ông chia sẻ những suy nghĩ về việc báo chí tiếp cận các vấn đề như tiêu cực xã hội, phản biện chính sách?

Nhà báo Hữu Thọ: Trong xã hội, ngoài những cái hay, cái mới cần tôn vinh, vẫn có không ít những tiêu cực. Đấu tranh chống tiêu cực chính là trách nhiệm của báo chí, là làm nhiệm vụ “phò chính, trừ tà” như Bác Hồ đã nói. Đó cũng là mong đợi của độc giả hiện nay. Nhưng nếu chỉ tập trung tô đậm những vấn đề tiêu cực thì chúng ta sẽ có một bức tranh không chân thật. Vậy vấn đề chừng mực trong phản ánh tiêu cực được đặt ra chính là ở đó.

Cũng như vậy, trong một xã hội dân chủ, các giai cấp, tầng lớp có những mục đích, quyền lợi khác nhau nên không dễ đồng tình trên một chính sách nhất định. Vì thế, những suy nghĩ, quan điểm trái chiều là phổ biến. Phản ánh sự trái chiều đó, cũng là nhiệm vụ, chức năng của báo chí. Phản biện chính là để xây dựng, để hoàn chỉnh chính sách. Có điều, nếu tất cả chỉ một màu phản biện, thì sẽ trở thành phủ định những chính sách mà về cơ bản là đúng, nhưng cần bổ sung.

Đó là vấn đề lớn trong việc định hình quan điểm, nó ảnh hưởng đến việc khai thác đề tài và thực tế tác nghiệp của người làm báo.

PV: Mấy năm gần đây, chúng ta thường nêu ra những vấn đề nổi cộm, có tác động đến hoạt động báo chí, như việc tạo điều kiện cho nhà báo trong quá trình tác nghiệp, vấn đề bảo vệ nhà báo, vấn đề báo “lá cải”… Theo ông, hiện nay người làm báo còn đứng trước thách thức gì lớn?

Nhà báo Hữu Thọ: Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, sự nở rộ của các trang tin điện tử, trang mạng cá nhân khiến cho thông tin trở nên vô cùng đa dạng, phong phú. Nếu như người làm báo trước kia phải gò lưng, cần mẫn làm tư liệu thì nay, chỉ cần một chiếc máy tính hay điện thoại di động là có thể tra thông tin nhiều từ Đông sang Tây, từ cổ chí kim. Đó là sự hỗ trợ rất lớn cho nghề báo.

Nhưng trong sự tràn ngập thông tin ấy, cũng có những nguồn thông tin không kiểm chứng, thông tin được đưa ra từ các cá nhân, mà không phải cá nhân nào cũng là chân lý, cũng như có độ chân thật. Một số trong đó còn có động cơ không trong sáng đối với chế độ, với xã hội, muốn gây nên sự mất ổn định. Trước “biển” thông tin, hiện đã hình thành trong độc giả tâm lý “khát” những thông tin nhanh, chân thật, đáng tin cậy.

Từ đó, tôi có cảm giác, uy tín của các cơ quan báo chí chính thống sẽ được nâng cao nếu cải tiến được hoạt động để đạt tới hai điều: Minh bạch và nhanh chóng. Điều này càng thách thức hơn đối với người làm báo trong chọn lọc thông tin. Nó đòi hỏi bản lĩnh vững vàng; nền tảng văn hóa chính trị đủ, sâu để phân biệt đúng sai; trải nghiệm cá nhân để phân định phải trái. Có như vậy mới tận dụng được sự lan tỏa của các nguồn thông tin trên mạng mà không bị chìm ngập trong đó, tạo nên người làm báo đủ sức đối chọi với sự nhiễu thông tin, chọn lọc được những thông tin tốt, giúp nâng cao nhận thức của công chúng.

PV: Xin cảm ơn nhà báo Hữu Thọ!

HOÀNG HOA ( Theo Thời nay)