Tại cấp xã, nơi trực tiếp tiếp xúc hằng ngày với người dân, thước đo năng lực thực thi công vụ của cán bộ, công chức nằm ở sự gắn kết chặt chẽ giữa ba yếu tố gồm kết quả công việc, thái độ phục vụ và động lực làm việc. Kết quả phản ánh mức độ hoàn thành nhiệm vụ, thái độ thể hiện trách nhiệm cùng chuẩn mực ứng xử, còn động lực là yếu tố then chốt giúp đội ngũ duy trì nỗ lực, không ngừng học hỏi và thích ứng trước những đòi hỏi ngày càng cao.
Việc đánh giá kết quả thực thi công vụ trước hết phải bám sát từng đề án vị trí việc làm. Công chức trực tiếp tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính tại bộ phận một cửa có tính chất công việc rất khác với nhân sự phụ trách công tác tham mưu chuyên môn. Do đó, các địa phương cần rà soát lại hệ thống vị trí việc làm, bố trí đúng người đúng việc, làm rõ trách nhiệm cụ thể để xây dựng bộ tiêu chí đo lường phù hợp như chỉ số KPI.
Hệ thống đánh giá này cần gắn với các chỉ tiêu định lượng rõ ràng như tiến độ giải quyết hồ sơ, tỷ lệ trễ hạn hoặc số lượng sai sót trong quá trình thực thi. Tuy nhiên, việc áp dụng chỉ số không nên rập khuôn ở việc đếm số lượng hồ sơ đơn thuần, bởi tính chất phức tạp của từng loại thủ tục là khác nhau. Đi kèm với đó, quy trình nội bộ phải được chuẩn hóa, phân định rõ người thực hiện, thời hạn và trách nhiệm phối hợp giữa các bộ phận để chấm dứt tình trạng đùn đẩy trách nhiệm. Việc đưa các phần mềm chuyên ngành và nền tảng số vào vận hành cũng giúp lãnh đạo cơ sở nắm bắt chính xác tiến độ, nhận diện ngay khâu ách tắc để kịp thời tháo gỡ. Đánh giá kết quả cần kết hợp đồng bộ giữa việc tự đánh giá của công chức, nhận xét của cấp trên trực tiếp và mức độ tuân thủ quy chuẩn giải quyết thủ tục.
Yếu tố thứ hai không thể tách rời là thái độ phục vụ trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Đối với cấp xã, người dân cảm nhận sự chuyển biến của bộ máy công quyền ngay từ lời giải thích quy định, sự hướng dẫn tận tình về thành phần hồ sơ và thái độ lắng nghe khi công dân gặp vướng mắc. Tính khách quan, công tâm, chuẩn mực trong giao tiếp và tinh thần tôn trọng nhân dân cần được thể chế hóa thành các quy chuẩn văn hóa công vụ cụ thể. Thái độ làm việc còn thể hiện ở tinh thần phối hợp giữa các đồng nghiệp, ý thức chấp hành kỷ luật hành chính và việc sử dụng hiệu quả thời giờ làm việc.
Để kiểm soát tác phong công vụ, chính quyền cơ sở cần mở rộng các kênh lắng nghe ý kiến người dân thông qua thiết bị đánh giá điện tử tại quầy tiếp nhận, mã QR phản ánh hoặc các phiếu khảo sát định kỳ. Dù vậy, mức độ hài lòng của công dân cần được nhìn nhận song hành với nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Trong những trường hợp hồ sơ không đủ điều kiện giải quyết, trách nhiệm của công chức là phải kiên quyết làm đúng quy định nhưng phải giải thích thấu tình đạt lý, giúp người dân hiểu rõ căn cứ từ chối. Việc đo lường thái độ cần dựa trên cả quá trình làm việc, trách nhiệm giải trình và ý thức kỷ luật, nhằm vừa chấn chỉnh kịp thời hành vi nhũng nhiễu, vừa bảo vệ công chức làm đúng.
Cả kết quả công việc và thái độ ứng xử đều chịu sự chi phối mạnh mẽ từ động lực làm việc của mỗi cán bộ, công chức. Trong bối cảnh khối lượng hồ sơ cơ sở ngày một gia tăng, áp lực chuyển đổi số đè nặng và các quy định pháp luật liên tục cập nhật, việc đòi hỏi công chức nỗ lực hơn phải đi đôi với sự ghi nhận và chế độ đãi ngộ tương xứng. Những kết quả làm việc xuất sắc hay sáng kiến cải cách thủ tục hành chính hiệu quả cần được khen thưởng kịp thời bằng cả tinh thần lẫn vật chất, tránh tình trạng bình quân chủ nghĩa.
Chính sách quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và bổ nhiệm cũng phải ưu tiên những cá nhân có thành tích nổi bật, tạo động lực phấn đấu rõ ràng trên con đường phát triển nghề nghiệp. Đặc biệt, việc thực hiện hiệu quả cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung là điểm tựa then chốt để khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo tại cơ sở. Bên cạnh đó, các chế độ phụ cấp, điều kiện làm việc và đời sống của đội ngũ công chức cấp xã cần được quan tâm, chi trả đầy đủ, kịp thời.
Nâng cao năng lực công vụ cấp cơ sở không đơn thuần là việc áp đặt các chỉ tiêu hành chính khô cứng. Một nền công vụ vững mạnh đòi hỏi cơ quan quản lý phải nhìn nhận đồng thời cả kết quả xử lý hồ sơ, thái độ ứng xử với nhân dân và nguồn động lực nuôi dưỡng tinh thần cống hiến của cán bộ. Khi ba yếu tố này được liên kết chặt chẽ và đánh giá khách quan, chính quyền cấp xã mới có thể nhận diện đúng điểm nghẽn, xây dựng đội ngũ công chức vững chuyên môn, chuẩn tác phong và tận tụy phục vụ nhân dân.
Tâm An
