Từ tăng doanh thu đến nâng hiệu quả kinh doanh
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 7 tháng đầu năm 2026 ước đạt 4.555,8 nghìn tỷ đồng, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm trước. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,5%.
Đáng chú ý, đà tăng không chỉ đến từ hàng hóa mà còn lan sang các ngành dịch vụ gắn với tiêu dùng. Doanh thu lưu trú, ăn uống tăng 15,9%; dịch vụ du lịch lữ hành tăng 16,3%. Đây là tín hiệu cho thấy nhu cầu tiêu dùng đang được mở rộng cả về quy mô lẫn cơ cấu.
Động lực này có được từ sự phục hồi của thu nhập và việc làm, hoạt động du lịch sôi động hơn, các chương trình kích cầu và sự phát triển nhanh của các kênh phân phối hiện đại. Thị trường hơn 100 triệu dân tiếp tục tạo dư địa lớn cho doanh nghiệp bán lẻ, đặc biệt khi tiêu dùng nội địa ngày càng đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, thị trường càng lớn thì áp lực cạnh tranh càng cao. Người tiêu dùng hiện không còn phụ thuộc vào một cửa hàng hay một thương hiệu. Một sản phẩm có thể được tìm kiếm trên sàn thương mại điện tử, xem đánh giá trên mạng xã hội, so sánh giá giữa nhiều nhà bán hàng rồi mới quyết định mua.
Điều này làm thay đổi căn bản cách doanh nghiệp bán lẻ vận hành. Nếu trước đây mở thêm cửa hàng thường đồng nghĩa với mở rộng thị phần, hiện nay một doanh nghiệp có thể tiếp cận hàng triệu khách hàng mà không cần tăng tương ứng số lượng điểm bán.
Ngược lại, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với áp lực lớn hơn về giá, khuyến mại, giao hàng, tồn kho và chăm sóc khách hàng. Cuộc cạnh tranh vì thế chuyển từ “ai có nhiều điểm bán hơn” sang “ai vận hành hiệu quả hơn”.
Đây là lý do tăng trưởng doanh thu chưa thể phản ánh đầy đủ sức khỏe của ngành bán lẻ. Khi chi phí thu hút khách hàng, logistics và vận hành ngày càng cao, biên lợi nhuận và khả năng quay vòng hàng hóa trở thành những yếu tố quyết định.
Theo bà Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, quy mô thị trường bán lẻ hàng hóa Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 215 tỷ USD, trong khi thương mại điện tử đạt khoảng 32 tỷ USD. Sự phát triển của các mô hình bán hàng qua mạng xã hội, livestream, O2O và giao hàng nhanh đang khiến ranh giới giữa bán lẻ truyền thống và trực tuyến ngày càng thu hẹp.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp phải xây dựng mô hình kinh doanh linh hoạt hơn, có khả năng điều chỉnh nhanh theo nhu cầu thị trường thay vì chỉ dựa vào mở rộng quy mô.
Công nghệ trở thành công cụ giải bài toán chi phí
Sự thay đổi của thị trường đang buộc doanh nghiệp bán lẻ nhìn nhận công nghệ từ một góc độ khác. AI và dữ liệu không chỉ nhằm tạo ra trải nghiệm mua sắm mới mà trước hết phải giúp doanh nghiệp giải quyết những bài toán rất cụ thể về chi phí và hiệu quả.
Chẳng hạn, dữ liệu bán hàng có thể giúp dự báo sản phẩm nào sẽ tăng nhu cầu, cửa hàng nào cần bổ sung hàng và thời điểm nào nên điều chỉnh chương trình khuyến mại. AI có thể hỗ trợ phân tích lượng dữ liệu lớn để doanh nghiệp đưa ra quyết định nhanh hơn, giảm tình trạng nhập dư hàng hoặc bỏ lỡ nhu cầu của thị trường.
Trong vận hành, công nghệ cũng có thể giúp tối ưu kho hàng, tuyến giao nhận, nhân sự và hoạt động chăm sóc khách hàng. Khi mỗi khoản chi phí đều chịu áp lực, những cải thiện nhỏ ở từng khâu có thể tạo ra tác động đáng kể lên hiệu quả chung.
Thực tế, một số doanh nghiệp bán lẻ trong nước đã bắt đầu đưa robot, chatbot và các công cụ tự động hóa vào hoạt động. Tuy nhiên, mức độ ứng dụng giữa các doanh nghiệp còn khác biệt lớn. Với nhiều nhà bán lẻ truyền thống, khó khăn không nằm ở việc thiếu công cụ mà ở chỗ dữ liệu chưa được chuẩn hóa, phân tán giữa các bộ phận và thiếu nhân sự có khả năng khai thác.
Vì vậy, bài toán công nghệ của ngành bán lẻ trước hết là bài toán quản trị. Doanh nghiệp cần xác định dữ liệu nào thực sự có giá trị, kết nối dữ liệu từ bán hàng, kho vận đến khách hàng và xây dựng quy trình để biến dữ liệu thành quyết định.
Theo hướng này, AI chỉ là một lớp công nghệ phía trên. Nền tảng quyết định hiệu quả vẫn là chất lượng dữ liệu và khả năng tổ chức vận hành của doanh nghiệp.
Về dài hạn, dư địa của thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn rất lớn nhờ quy mô dân số, tốc độ đô thị hóa, sự mở rộng của tầng lớp trung lưu và xu hướng tiêu dùng hiện đại. Nhưng tăng trưởng 2 con số sẽ có ý nghĩa hơn nếu đi cùng năng suất và hiệu quả cao hơn.
Doanh nghiệp bán lẻ vì thế đang đứng trước một giai đoạn cạnh tranh mới. Không phải doanh nghiệp có nhiều cửa hàng nhất sẽ mặc nhiên dẫn đầu, mà là doanh nghiệp có khả năng hiểu thị trường nhanh, kiểm soát chi phí tốt, quản trị hàng hóa hiệu quả và thích ứng nhanh với thay đổi của người tiêu dùng. Khi đó, công nghệ và dữ liệu mới thực sự trở thành đòn bẩy để biến quy mô thị trường thành tăng trưởng bền vững.
Nam Sơn (t/h)
