Theo số liệu được dẫn từ cơ quan thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng năm 2026 có thể đạt khoảng 305 tỷ USD. Trong đó, thị trường bán lẻ nông thôn được ước tính có quy mô khoảng 50 tỷ USD. Cùng với thu nhập người dân nông thôn tăng lên, nhu cầu đối với hàng tiêu dùng nhanh, thực phẩm đóng gói, hàng gia dụng và sản phẩm có thương hiệu cũng ngày càng rõ nét.
Từ khoảng trống thị trường đến cuộc đua phủ mạng lưới
Trong một thời gian dài, bán lẻ hiện đại tập trung chủ yếu tại Hà Nội, TP.HCM và các đô thị lớn. Đây là những khu vực có mật độ dân cư cao, sức mua tốt và khả năng tạo doanh thu lớn cho mỗi điểm bán. Tuy nhiên, chính sự tập trung này đang khiến cuộc cạnh tranh trở nên gay gắt hơn, trong khi chi phí mặt bằng và vận hành ngày càng cao.
Ngược lại, tại nhiều huyện, thị xã và khu vực ven đô, người tiêu dùng vẫn phụ thuộc phần lớn vào chợ truyền thống và cửa hàng tạp hóa. Khoảng trống giữa nhu cầu tiêu dùng đang tăng và mức độ hiện diện của bán lẻ hiện đại tạo ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp mở rộng.
Đáng chú ý, nhu cầu của người dân nông thôn cũng đang thay đổi nhanh. Nếu trước đây yếu tố giá thường được đặt lên hàng đầu thì hiện nay người mua ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng, thương hiệu và sự thuận tiện. Những sản phẩm như thực phẩm đóng gói, hàng chăm sóc cá nhân, thiết bị gia dụng hay đồ điện tử ngày càng xuất hiện phổ biến hơn trong giỏ hàng.
Sự thay đổi này khiến mô hình bán lẻ hiện đại có thêm cơ sở để tiến sâu vào thị trường nông thôn.
Thay vì xây dựng những đại siêu thị có chi phí đầu tư lớn, các doanh nghiệp đang ưu tiên mô hình cửa hàng quy mô vừa và nhỏ, có khả năng đặt tại khu dân cư, thị trấn hoặc các tuyến giao thông chính. Đây cũng là cách tiếp cận giúp doanh nghiệp mở rộng nhanh hơn và giảm áp lực vốn trên từng điểm bán.
Thực tế cho thấy cuộc đua về độ phủ đang diễn ra mạnh mẽ. Central Retail hiện có khoảng 330 siêu thị và cửa hàng tại Việt Nam với các thương hiệu Go!, Big C, Tops Market. Aeon cũng từng bước mở rộng hệ thống với nhiều mô hình điểm bán khác nhau.
Trong khi đó, WinCommerce đẩy nhanh tốc độ mở rộng mạng lưới khi trong năm 2025 mở thêm khoảng 800 cửa hàng, gần 70% tại khu vực nông thôn. Đến giữa năm 2026, hệ thống này đạt 5.000 cửa hàng trên toàn quốc.
Việc các chuỗi lớn liên tục mở rộng cho thấy nông thôn đang chuyển từ một thị trường “tiềm năng” thành mặt trận cạnh tranh thực tế.
Bài toán không chỉ nằm ở mở thêm cửa hàng
Dù dư địa lớn, mở rộng bán lẻ tại nông thôn không phải bài toán đơn giản. Khác với đô thị, mật độ dân cư tại nhiều khu vực nông thôn thấp hơn, khoảng cách giữa các điểm dân cư lớn và sức mua có sự phân hóa rõ rệt. Vì vậy, doanh nghiệp không thể chỉ áp dụng nguyên mô hình đã thành công tại thành phố.
Hiệu quả của mạng lưới phụ thuộc lớn vào khả năng lựa chọn vị trí, quy mô cửa hàng và cơ cấu hàng hóa. Một điểm bán có thể không cần diện tích lớn nhưng phải đáp ứng đúng nhu cầu địa phương, từ thực phẩm thiết yếu đến hàng tiêu dùng nhanh và các sản phẩm phục vụ đời sống.
Logistics cũng trở thành yếu tố quyết định. Nếu chi phí vận chuyển quá cao, lợi thế về mặt bằng rẻ tại nông thôn có thể nhanh chóng bị triệt tiêu. Ngược lại, khi hệ thống kho bãi, đường giao thông và mạng lưới phân phối được tổ chức tốt, doanh nghiệp có thể tận dụng quy mô để giảm chi phí trên từng đơn vị hàng hóa.
Công nghệ đang tạo thêm một hướng đi mới. Các cửa hàng tại nông thôn không nhất thiết chỉ đóng vai trò nơi mua sắm mà có thể trở thành điểm giao nhận, xử lý đơn hàng trực tuyến hoặc một mắt xích trong hệ thống phân phối đa kênh. Thương mại điện tử và thanh toán số cũng giúp người tiêu dùng ngoài đô thị tiếp cận với danh mục hàng hóa rộng hơn.
Trong bối cảnh đó, lợi thế cạnh tranh sẽ không chỉ thuộc về doanh nghiệp có nhiều cửa hàng nhất mà còn nằm ở khả năng vận hành mạng lưới hiệu quả. Doanh nghiệp cần biết khu vực nào nên mở cửa hàng, bán sản phẩm gì, duy trì mức giá nào và tổ chức nguồn hàng ra sao để từng điểm bán có thể tạo ra dòng tiền ổn định.
Với quy mô khoảng 50 tỷ USD và hơn 60 triệu người tiêu dùng, thị trường nông thôn đang trở thành một trong những dư địa tăng trưởng đáng chú ý nhất của bán lẻ Việt Nam. Khi các đô thị lớn dần tiến tới trạng thái cạnh tranh cao, dòng vốn và mạng lưới bán lẻ nhiều khả năng sẽ tiếp tục dịch chuyển về các huyện, thị xã và khu vực ven đô.
Cuộc đua mới vì thế không còn đơn thuần là ai sở hữu nhiều cửa hàng hơn, mà là ai có thể phủ thị trường nhanh nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả. Nếu giải được bài toán chi phí, logistics và mô hình điểm bán, nông thôn có thể trở thành “mảnh đất” quan trọng giúp ngành bán lẻ mở thêm một chu kỳ tăng trưởng mới.
Minh Thành (t/h)
