Theo Bộ Công an, quá trình tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 cho thấy nhiều hành vi mới có tính chất nguy hiểm cho xã hội đã phát sinh, gây bức xúc trong dư luận và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Đặc biệt, các hành vi vi phạm trong lĩnh vực an ninh mạng ngày càng diễn biến phức tạp. Bên cạnh đó, việc sửa đổi luật cũng nhằm tiếp tục nội luật hóa các công ước và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là đề xuất bổ sung tội sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng. Bộ Công an cho rằng hiện nay hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả và hành vi sản xuất, buôn bán hàng vi phạm quy định về chất lượng vẫn đang được xử lý chung theo Điều 192 Bộ luật Hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả.
Tuy nhiên, xét về bản chất, hàng giả và hàng kém chất lượng là hai loại hành vi khác nhau. Hàng giả là sản phẩm có sự gian dối về công dụng, giá trị sử dụng, nguồn gốc xuất xứ, nhãn mác hoặc các chỉ tiêu chất lượng ở mức rất thấp. Trong khi đó, hàng kém chất lượng có thể là hàng hóa thật, không giả mạo sản phẩm khác nhưng không đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn hoặc điều kiện chất lượng bắt buộc đã được cơ quan có thẩm quyền công bố.
Theo cơ quan soạn thảo, mức độ nguy hiểm của hai nhóm hành vi này là không giống nhau. Việc áp dụng cùng một điều luật để xử lý đồng thời cả hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả và hàng kém chất lượng chưa bảo đảm sự phân hóa trách nhiệm hình sự, đồng thời chưa phản ánh đúng tính chất, mức độ vi phạm của từng loại hành vi.
Ngoài lĩnh vực kinh tế, dự thảo cũng đề xuất bổ sung các tội danh mới liên quan đến bảo vệ môi trường. Trong đó có tội vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường; tội khai thác thủy sản trái phép.
Bộ Công an đề xuất tách riêng hành vi vi phạm trong xử lý chất thải và xả thải gây ô nhiễm thành một điều luật độc lập nhằm phân hóa rõ hơn tính chất, mức độ vi phạm cũng như khung hình phạt áp dụng đối với từng hành vi. Theo cơ quan này, việc bổ sung các tội danh mới sẽ góp phần xử lý nghiêm các hành vi có nguy cơ cao gây ô nhiễm môi trường, tăng tính răn đe, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và khắc phục những khoảng trống trong quy định hiện hành.
Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng đề xuất bổ sung một số tội danh mới như: tội xâm phạm dữ liệu cá nhân; tội mua, bán trái phép dữ liệu cá nhân; tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân; tội thành lập, tham gia tổ chức tội phạm; tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tội khai thác thủy sản trái phép.
Bên cạnh việc bổ sung tội danh, Bộ Công an còn đề xuất hình sự hóa một số hành vi mới. Đáng chú ý là hành vi sản xuất, buôn bán hoặc kinh doanh khí N₂O (khí cười) nhằm mục đích trái pháp luật, được bổ sung vào nhóm hành vi thuộc tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm.
Cơ quan soạn thảo cũng đề xuất bổ sung hành vi chỉ huy hoặc điều khiển tàu bay không người lái, phương tiện bay khác vi phạm quy định về an toàn giao thông hàng không, có khả năng thực tế dẫn đến thiệt hại về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản của người khác nếu không được ngăn chặn kịp thời hoặc gây ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của từ 10 chuyến bay trở lên.
Ngoài ra, dự thảo còn đề xuất bổ sung hành vi không chấp hành quyết định gọi công dân khám sức khỏe thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân hoặc quyết định gọi công dân thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân vào nhóm hành vi thuộc tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự.
Phương Di
