Trong bối cảnh hàng Việt ngày càng nâng cao chất lượng và khẳng định vị thế trên thị trường, vấn đề gian lận xuất xứ đang trở thành thách thức lớn đối với công tác quản lý nhà nước cũng như uy tín của doanh nghiệp chân chính.
Nhằm khắc phục những bất cập hiện nay, Bộ Công Thương đã trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm thiết lập hành lang pháp lý rõ ràng cho việc ghi nhãn “Made in Vietnam” và các cụm từ tương tự trên thị trường nội địa.
Theo Bộ Công Thương, Việt Nam hiện đã có hệ thống quy định về xuất xứ hàng hóa phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu và thực thi các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên, đối với hàng hóa lưu thông trong nước, đến nay vẫn chưa có quy định thống nhất để xác định thế nào là sản phẩm có xuất xứ Việt Nam.
Khoảng trống pháp lý này đã tạo ra nhiều bất cập trong thực tế. Nhiều doanh nghiệp chỉ thực hiện các công đoạn gia công, lắp ráp hoặc chế biến đơn giản nhưng vẫn ghi nhãn “Sản xuất tại Việt Nam”, “Sản phẩm của Việt Nam”. Thậm chí, có trường hợp hàng hóa được sản xuất hoàn toàn ở nước ngoài hoặc đặt gia công tại nước ngoài nhưng vẫn được quảng bá là hàng Việt, gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng và làm méo mó môi trường cạnh tranh.
Bộ Công Thương cho rằng, quá trình toàn cầu hóa cùng sự phát triển của các chuỗi cung ứng xuyên biên giới đã khiến việc xác định xuất xứ hàng hóa trở nên phức tạp hơn nhiều so với trước đây. Bên cạnh những cụm từ quen thuộc như “Sản xuất tại...” hay “Sản phẩm của...”, trên thị trường còn xuất hiện các cách ghi nhãn như “Lắp ráp tại...”, “Thiết kế bởi...”, “Chế tạo bởi...”, khiến người tiêu dùng khó nhận biết nguồn gốc thực sự của sản phẩm.
Theo cơ quan quản lý, bên cạnh các hành vi cố tình lợi dụng kẽ hở pháp luật để gian lận thương mại, không ít doanh nghiệp cũng chưa hiểu đầy đủ về quy định xuất xứ hàng hóa và hệ quả của việc ghi nhãn không chính xác. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp mà còn tác động tiêu cực đến hình ảnh sản xuất của Việt Nam trên thị trường.
Dự thảo Nghị định mới được xây dựng nhằm tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước. Đồng thời, đây cũng sẽ là cơ sở pháp lý để các cơ quan chức năng xử lý vi phạm và giải quyết các tranh chấp liên quan đến xuất xứ hàng hóa.
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là quy định rõ các trường hợp được coi là hàng hóa có xuất xứ hoàn toàn Việt Nam. Đối với những sản phẩm sử dụng nguyên liệu nhập khẩu, hàng hóa vẫn có thể được xác định mang xuất xứ Việt Nam nếu đáp ứng các tiêu chí về hàm lượng giá trị gia tăng trong nước cũng như các quy tắc xuất xứ theo quy định.
Ngược lại, các hoạt động gia công, chế biến đơn giản hoặc những công đoạn không làm thay đổi bản chất, đặc tính cơ bản của sản phẩm sẽ không được tính là căn cứ xác định xuất xứ Việt Nam. Quy định này được đánh giá là biện pháp quan trọng nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng các công đoạn sản xuất tối thiểu để hợp thức hóa nhãn hàng Việt.
Bộ Công Thương cho biết, việc ghi thông tin xuất xứ trên nhãn hàng hóa vẫn được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện và tự kê khai. Tuy nhiên, doanh nghiệp sẽ phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin công bố và có nghĩa vụ chứng minh sản phẩm đáp ứng đầy đủ các tiêu chí xuất xứ khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra.
Đáng chú ý, dự thảo Nghị định không đặt ra thêm các thủ tục hành chính mới, qua đó hạn chế phát sinh chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Khi được ban hành, Nghị định được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ quan trọng trong cuộc chiến chống gian lận xuất xứ, bảo vệ uy tín hàng Việt Nam trên thị trường, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với những sản phẩm mang nhãn “Made in Vietnam”.
Phương Thảo(t/h)
