Bỏ qua bình ổn: Doanh nghiệp ồ ạt tăng giá sữa

Người tiêu dùng kỳ vọng, giá sữa sẽ giảm khi Thông tư 30/TT-BYT về việc quản lý giá sữa và các thực phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 6 tuổi chính thức có hiệu lực từ ngày 20/11. Song trái lại, nhiều hãng sữa, cửa hàng, đại lý kinh doanh mặt hàng này đã chuẩn bị cho một đợt tăng giá mới vào dịp cuối năm.

Ảnh minh họa

Doanh nghiệp được “vẽ đường”?

Năm 2013, sữa nhập khẩu đã có 5 lần tăng giá, trong đó 3 lần tăng gần đây nhất không kê khai, với lý do: các sản phẩm sữa bột dành cho trẻ em trước kia, giờ đã được đổi tên thành “thức ăn công thức”, “thực phẩm bổ sung”, “thực phẩm dinh dưỡng”… cho phù hợp với bộ quy chuẩn mà Bộ Y tế ban hành từ năm 2010.

Theo Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), bằng việc yêu cầu các DN đổi tên từ sữa sang “thức ăn công thức”, các DN nhập khẩu và kinh doanh sữa bột đã được “vẽ đường” để lách Luật Giá một cách… đúng luật.

Ông Nguyễn Thanh Phong, Phó cục trưởng Cục An toàn vệ sinh thực phẩm (Bộ Y tế) cho rằng, ban hành quy chuẩn kỹ thuật đối với sản phẩm sữa bột, sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ nhỏ không làm tăng giá sản phẩm này. Đương nhiên, tên gọi thay đổi thế nào cũng không thể làm tăng giá, mà chỉ tăng cơ hội làm giá của DN mà thôi, vì “thức ăn công thức” không nằm trong danh mục bình ổn giá theo quy định của Luật Giá.

Người tiêu dùng không khỏi lo lắng: Khi còn ở trong danh mục bình ổn giá và phải kê khai giá, trong 6 năm, giá sữa nhập khẩu đã tăng tới 200% sau 30 lần, giờ nằm ngoài danh mục, giá còn tăng tới đâu?

Kể từ cuối tuần qua, một số loại sữa Enfa của Mead Johnson đã tăng giá thêm 5 - 7%. Nhiều đại lý cho biết, họ nhận được thông báo tăng giá trước đó vài ngày, lý do tăng giá được các đầu mối giải thích là do giá sữa thế giới tăng nên thời điểm này buộc phải áp dụng tăng.

Chuyên gia tài chính Ngô Trí Long nhận xét, Thông tư 30 chỉ chuẩn hóa lại tên gọi thuộc diện quản lý giá của Nhà nước (bao gồm cả sữa và thực phẩm dinh dưỡng nằm trong diện kiểm soát về giá). Về thực chất, để kiểm soát được triệt để và hiệu quả giá sữa, Nhà nước cần phải sử dụng nhiều biện pháp và công cụ khác...

Thông tư 30 có đủ mạnh?

Báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, qua kiểm tra 8 DN sản xuất, kinh doanh và phân phối sữa lớn tại Việt Nam về thuế và giá năm 2012 và 9 tháng năm 2013, đoàn kiểm tra đã phạt, nộp ngân sách nhà nước hơn 10 tỷ đồng tiền thuế, đồng thời đôn đốc thu nộp hơn 400 tỷ đồng tiền thuế còn nợ đọng.

Trên thực tế, Thông tư 30 chỉ yêu cầu các DN kê khai giá, nhưng lại chưa thể kiểm soát được triệt để giá sữa nhập khẩu hay giá sữa thành phẩm sau sản xuất. Thêm vào đó, Luật Giá hiện đang cho phép các DN sữa được tăng giá từ 15 - 20%, mỗi lần tăng giá phải cách nhau tối thiểu 15 ngày. Như vậy, các DN sữa vẫn thoải mái tăng giá vài lần trong năm, thậm chí 1 tháng tăng 2 lần mà vẫn không sai luật.

TS. Nguyễn Minh Phong nêu ý kiến, khi đã đưa các loại sữa vào danh mục bình ổn, Cục Quản lý giá phải kiểm tra rõ chi phí đầu vào, xem hóa đơn chứng từ, so sánh giá các nước..., khắc phục hiện tượng DN khai báo chi phí một chiều, không được kiểm soát hoặc kiểm soát lỏng lẻo. Chuyên gia này cũng chỉ ra, chính sách thuế đang tạo điều kiện cho DN lách được kẽ hở để bán hàng giá cao, nhưng nộp thuế lại thấp.

Ông Vũ Vinh Phú, Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội cho rằng, chúng ta có rất nhiều văn bản về quản lý giá sữa, nhưng các văn bản này chồng chéo, không quy trách nhiệm cụ thể cho một bộ, ngành nào. Các nước chỉ có một nơi quản lý “từ đầu đến chân” mặt hàng sữa; còn ở ta, bộ nào cũng “lan tỏa” được vào lĩnh vực giá nếu thấy thuận lợi, cần thiết nên quản lý không hiệu quả, nhiều ngành nhưng không ai quản lý, không ai chịu trách nhiệm cụ thể, dễ dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm... Nếu cứ áp dụng các biện pháp hành chính trong quản lý giá sữa như hiện nay thì giá mặt hàng này sẽ còn tiếp tục hoành hành.

Hoan Nguyễn – Tuấn Ngọc