Đề xuất được Bộ Y tế đưa vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Dự thảo hiện cơ bản hoàn tất quá trình xây dựng chính sách và dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.
Thông tin được đưa ra tại hội thảo hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 diễn ra ngày 22/5 tại Hà Nội.
Theo bà Trần Thị Vân Ngọc, Phó Chánh Văn phòng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), dự thảo luật đề xuất hai nhóm chính sách lớn gồm cấm sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, quảng cáo, tài trợ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác; đồng thời cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
Ngoài ra, Bộ Y tế kiến nghị bổ sung quy định “cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá” nhằm từng bước hình thành thế hệ không hút thuốc trong tương lai.
Theo cơ quan soạn thảo, chính sách này hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ nghiện nicotine trong giới trẻ, hạn chế người hút thuốc thụ động và giảm gánh nặng bệnh tật liên quan đến thuốc lá.
Bộ Y tế cho biết, nếu được thực thi hiệu quả, quy định này có thể giúp giảm mạnh tỷ lệ hút thuốc, tiết kiệm chi phí y tế và hạn chế tổn thất năng suất lao động do các bệnh liên quan đến thuốc lá gây ra.
Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi, chính sách cần sự đồng thuận của Quốc hội, Chính phủ, các bộ ngành và người dân. Việc triển khai cũng đòi hỏi đồng bộ nhiều giải pháp như xác minh độ tuổi người mua, giảm điểm bán lẻ, tăng xử phạt vi phạm và duy trì các chương trình hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó khoảng 69 chất gây ung thư. Mỗi năm, thuốc lá gây hơn 8 triệu ca tử vong trên toàn cầu, bao gồm khoảng 1,6 triệu người chết do hút thuốc thụ động.
Tại Việt Nam, hiện có hơn 15 triệu người hút thuốc. Mỗi năm, khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có khoảng 18.800 trường hợp do hút thuốc thụ động.
Bà Nguyễn Thị Thu Hương, đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) cho biết, chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá gây ra tại Việt Nam ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP.
Theo Bộ Y tế, việc trưng bày thuốc lá tại điểm bán thực chất là hình thức quảng cáo trá hình, góp phần kích thích tiêu dùng và làm tăng khả năng tiếp cận thuốc lá của thanh thiếu niên.
Hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho phép mỗi điểm bán lẻ được trưng bày tối đa một bao, một tút hoặc một hộp của mỗi nhãn hiệu thuốc lá. Tuy nhiên, báo cáo đánh giá 13 năm thực hiện luật cho thấy có tới 82,5% điểm bán vi phạm quy định này.
Bộ Y tế cũng cho rằng, quy định hiện hành chưa phù hợp với Công ước khung về kiểm soát thuốc lá của Tổ chức Y tế thế giới, trong đó yêu cầu cấm toàn diện quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá.
Theo kinh nghiệm quốc tế, mô hình “thế hệ không thuốc lá” đã được nhiều quốc gia nghiên cứu và triển khai nhằm ngăn thanh thiếu niên tiếp cận thuốc lá ngay từ đầu, thay vì chỉ tập trung vào người hút thuốc hiện tại.
Gần đây, Vương quốc Anh đã thông qua chính sách cấm bán thuốc lá cho những người sinh sau ngày 1/1/2009. Chính phủ Anh ước tính chính sách này có thể giúp giảm 1,7 triệu người hút thuốc vào năm 2075 và ngăn ngừa hàng trăm nghìn ca bệnh nghiêm trọng liên quan đến thuốc lá.
Thiên Trường
