Từ khi Sở Công Thương TP. HCM quản lý hoạt động đăng ký sản xuất, kinh (SXKD), toàn TP mới chỉ có 8 DN bún tươi đạt chuẩn được Sở Công Thương và Sở Y tế cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện ATVSTP. Còn lại hầu hết là giấy phép cũ do quận cấp (nhiều nơi đã hết thời hạn) và nhiều điểm không có giấy phép. Tuy nhiên, cả 8 đơn vị đạt chuẩn lại đang lâm vào thế khó...

Bún “chui” lên ngôi

Chỉ tính riêng Quận 12 và Quận Gò Vấp đã có tới vài chục điểm SXKD bún “chui” không giấy phép đăng ký kinh doanh, không có tên cơ sở, không có số nhà; điều kiện nhà xưởng không đáp ứng các tiêu chuẩn trong hoạt động SXKD. Ước tính, mỗi ngày, các cơ sở này cung cấp hàng trăm tấn bún ra thị trường. Do lợi thế giá rẻ, bún “chui” đang “bóp chết” các DN SXKD bún chân chính.

Chủ một xưởng bún tại Quận 12 làm phép tính: Đối với những DN đạt chuẩn, chi phí chiếm khoảng 5.500 đồng/kg (chưa kể phí vận chuyển) nên họ phải bỏ mối với giá 8.000 đồng/kg (đã bao gồm thuế), trong khi đó, những xưởng bún “chui” chỉ bỏ mối với giá 5.500 đồng/kg. Nguyên nhân của sự chênh lệch này là do phần lớn cơ sở bún “chui” sử dụng các loại máy móc lạc hậu, chi phí máy móc chỉ bằng 1/2, thậm chí 1/3 so với các cơ sở đạt chuẩn.

Ngoài ra, các điểm bún không có giấy phép kinh doanh sẽ không phải đóng thuế, không mất phí mặt bằng, không tốn chi phí in bao bì, nhãn mác, thuê công nhân giá rẻ… Còn đối với các cơ sở đủ điều kiện kinh doanh, chưa kể các khoản thuế môn bài, thuế tháng mỗi năm khoảng 25 triệu đồng, chỉ tính riêng tiền in bao bì, trung bình một năm gần 30 triệu đồng, chi phí DN tự kiểm nghiệm khoảng hơn 10 triệu đồng/năm.

Bên cạnh đó, các điểm sản xuất “chui” sẵn sàng nhận lại bún thải từ các đầu mối, sau đó tái chế để bán tiếp. Chính vì vậy, nhiều nơi sẵn sàng ký hợp đồng nhận hàng với bún “chui” và “quay lưng” với những đơn vị bún đạt chuẩn.

Theo Sở Y tế TP. HCM, tính đến ngày 31/7, Ban Chỉ đạo Liên ngành về ATVSTP Thành phố đã thanh tra, kiểm tra 250 lượt đối với tổng số 212 cơ sở sản xuất bún tươi, bánh canh, bánh phở, hủ tiếu trên địa bàn và lấy 174 mẫu để kiểm tra các chỉ tiêu: Tinopal, acid Oxalic, Natri sulfite, Natri benzoate. Theo đó, trong 37/174 mẫu đã cho kết quả thì có 31 mẫu đạt (tỷ lệ 83,8%), 6 mẫu không đạt (tỷ lệ 16,2%). Cụ thể: 2/37 mẫu có chứa Tinopal (5,4%), 2/37 mẫu chứa Acid Oxalic (5,4%), 2/37 mẫu chứa Natri sulfite vượt mức cho phép (5,4%).

Qua đợt kiểm tra, trong khi chờ kết luận kiểm định mẫu, phần lớn các DN đã sản xuất cầm chừng, có nơi giảm 50% công suất, thậm chí có những DN mỗi đêm chỉ sản xuất từ 1 - 2 tấn bún (giảm 70% so với trước). Đây chính là cơ hội cho những điểm bún “chui” hoạt động.

Khó kiểm soát?

Theo ghi nhận của phóng viên, xưởng bún tại đường TX 13, P. Thạnh Xuân (Q.12, TP. HCM), là một xưởng tạm, được cơi nới sát bờ kênh nước đen xì vì ô nhiễm, mỗi ngày cung cấp ra thị trường 6 - 7 tấn bún. Hay như xưởng bún trên đường số 1, P.15 (Q. Gò Vấp), mặc dù giấy phép kinh doanh của cơ sở này do quận cấp đã hết thời hạn từ tháng 5/2013, nhưng xưởng vẫn hoạt động với công suất 5 tấn bún/ngày…

Theo báo cáo của Sở Y tế, cơ quan quản lý ở 2 cấp (TP và quận/huyện) đã kiểm tra 100% cơ sở sản xuất các sản phẩm bún tươi, bánh phở, hủ tiếu… để chấn chỉnh về điều kiện sản xuất, cũng như lấy mẫu giám sát các chỉ tiêu an toàn. Nhưng thực tế, đoàn kiểm tra liên ngành mới chỉ “gõ cửa” những DN có giấy phép đăng ký kinh doanh, còn những điểm sản xuất bún “chui”, không có giấy phép thì vẫn bị bỏ ngỏ. Điều này được lý giải là do những điểm sản xuất “chui” không có địa chỉ rõ ràng nên không biết mà kiểm tra (?!).

Được biết, theo quy định hiện hành, nếu phát hiện các đơn vị sản xuất bún nhận bún thải về tái chế, sẽ bị xử phạt và bị rút giấy phép kinh doanh vĩnh viễn.

Ông Trần Xuân Điền, Phó giám đốc Sở Công Thương TP. HCM cho biết: Ngày 10/8, Đoàn kiểm tra của Sở Công Thương đã phát hiện và xử phạt 2 đơn vị kinh doanh bún vi phạm các quy định về chất lượng sản phẩm. Trong đó, Công ty Phương Dung (P.12, Quận Gò Vấp) bị phạt 30 triệu đồng, Công ty Hoàng Thành (Quận 6) bị phạt 33 triệu đồng và hộ sản xuất bún do bà Nguyễn Thị Hoa làm chủ (Quận 8) bị phạt 52,25 triệu đồng.

Cũng theo ông Điền, công tác kiểm tra bún tươi đang gặp nhiều khó khăn vì từ nguyên liệu đầu vào như gạo cũng có khả năng chứa những hóa chất, tới dây chuyền sản xuất, cách chế biến, bảo quản... Trong khi đó, lực lượng thuộc Ban VSATTP của Sở lại hạn chế, không thể độc lập đi thanh - kiểm tra, mà phải chờ lập lực lượng liên ngành do Chi Cục VSATTP TP. HCM chủ trì, khiến mất nhiều thời gian.

Một cán bộ Chi cục Quản lý thị trường TP. HCM cho rằng: Khi lập ra đoàn kiểm tra liên ngành, cần phải giao cho một đơn vị có chức năng xử phạt như lực lượng quản lý thị trường hay Thanh tra Sở Y tế thì việc xử phạt mới triệt để. Ngoài ra, cần trang bị cho đoàn kiểm tra một số thiết bị máy móc đặc biệt để có thể phát hiện sản phẩm có sử dụng hóa chất ngay tại chỗ…

PV