Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025 Việt Nam xuất khẩu trên 1,5 triệu tấn cà phê, tăng 16,9% về sản lượng và 60,7% về giá trị so với năm trước. Giá xuất khẩu duy trì ở mức cao kỷ lục, có thời điểm tiệm cận 5.850 USD/tấn. Thứ trưởng Hoàng Trung đánh giá đây là một dấu mốc lịch sử, phản ánh cả yếu tố thị trường thuận lợi lẫn sự thay đổi căn bản trong chất lượng và cơ cấu sản phẩm.
Trong bối cảnh nhiều mặt hàng chịu tác động từ chính sách thuế quan đối ứng của Hoa Kỳ, cà phê Việt Nam lại nổi lên như một ngoại lệ. Khi cà phê Brazil bị áp thuế cao tới 40% tại thị trường Mỹ, sản phẩm của Việt Nam chỉ chịu mức 20%, tạo lợi thế cạnh tranh rõ rệt. Nhờ đó, xuất khẩu sang Hoa Kỳ tiếp tục tăng trưởng ổn định, trong khi thị trường Liên minh châu Âu (EU) vẫn giữ vai trò chủ lực. Đáng chú ý, các thị trường mới nổi như Algeria và Mexico cũng ghi nhận mức tăng trưởng đột biến.
Tuy nhiên, thành công của ngành không chỉ đến từ yếu tố giá hay lợi thế thuế quan. Những năm gần đây, doanh nghiệp đã đẩy mạnh đầu tư vào chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Nếu trước đây cà phê thô chiếm tỷ trọng lớn thì nay cà phê rang xay, hòa tan và các sản phẩm giá trị gia tăng ngày càng mở rộng thị phần. Sự chuyển dịch này giúp gia tăng giá trị xuất khẩu trên mỗi đơn vị sản phẩm, đồng thời giảm dần phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu.
Cà phê Robusta tiếp tục giữ vai trò chủ lực với lợi thế sản lượng lớn và chất lượng được cải thiện rõ rệt. Bên cạnh đó, Arabica và các dòng sản phẩm chế biến cao cấp cũng ghi nhận tăng trưởng tích cực, cho thấy chiến lược tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu đang phát huy hiệu quả. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm, phát triển bền vững và minh bạch nguồn gốc giúp cà phê Việt gia tăng uy tín trên thị trường quốc tế.
Tại các vùng trọng điểm như Đắk Lắk và Gia Lai, giá cà phê tăng cao đã mang lại mùa vụ bội thu cho nông dân. Với năng suất bình quân 3–3,5 tấn/ha và mức giá có thời điểm lên tới 120–130 triệu đồng/tấn, mỗi ha cà phê có thể đạt doanh thu 350–450 triệu đồng, lợi nhuận 250–300 triệu đồng. Thu nhập cải thiện không chỉ nâng cao đời sống người trồng mà còn tạo động lực tái đầu tư vào canh tác bền vững.
Bước sang năm 2026, ngành cà phê sẽ đối diện cả cơ hội lẫn thách thức. Việc Hoa Kỳ điều chỉnh thuế với Brazil có thể làm giảm lợi thế cạnh tranh. Tuy vậy, việc sớm đáp ứng quy định chống mất rừng của EU (EUDR) mở ra cơ hội mở rộng thị phần tại châu Âu. Định hướng dài hạn của ngành là phát triển theo mô hình nông nghiệp sinh thái, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn; thúc đẩy giảm phát thải, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu quốc gia cho “Cà phê Việt Nam”.
Từ một quốc gia chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu thô, Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ cà phê thế giới bằng giá trị gia tăng và chất lượng bền vững. Sự chuyển dịch từ “lượng” sang “chất” không chỉ mang lại con số kỷ lục trong ngắn hạn mà còn đặt nền móng cho tương lai dài hạn của ngành hàng tỷ USD này.
Nam Sơn (t/h)
