Theo Bộ Tài chính, tổng chi ngân sách nhà nước 8 tháng năm 2026 ước đạt 1.608,3 nghìn tỷ đồng, bằng 50,9% dự toán và tăng 13,3% so với cùng kỳ năm trước.
Nguồn lực ngân sách được phân bổ cho nhiều nhiệm vụ, từ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, quản lý nhà nước đến trả nợ, tiền lương và các chính sách an sinh. Tuy nhiên, trong bức tranh chi ngân sách, đầu tư phát triển tiếp tục được xác định là một trong những trọng tâm nhằm tạo thêm năng lực cho nền kinh tế.
Giải ngân nhanh chưa đủ, quan trọng là vốn phải tạo ra giá trị
Lũy kế 8 tháng, chi đầu tư phát triển ước đạt khoảng 514,6 nghìn tỷ đồng, tương đương 45,9% dự toán Quốc hội quyết định. Trong khi đó, giải ngân vốn đầu tư công thuộc kế hoạch năm 2026 ước đạt khoảng 48,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn khoảng 8,7% về tỷ lệ so với cùng kỳ năm 2025.
Kết quả này cho thấy tiến độ giải ngân đã có cải thiện. Tuy nhiên, khối lượng vốn cần giải ngân trong những tháng còn lại vẫn rất lớn. Vì vậy, thách thức không chỉ là đưa tiền ra nền kinh tế nhanh hơn mà còn phải bảo đảm dòng vốn đến đúng dự án, đúng thời điểm và tạo ra hiệu quả thực tế.
Trong điều hành đầu tư công, việc điều chuyển vốn từ các dự án chậm triển khai sang những dự án có khả năng hấp thụ vốn tốt hơn đang được đặt ra quyết liệt. Cách làm này giúp hạn chế tình trạng vốn bị “nằm chờ”, đồng thời tăng khả năng hoàn thành các công trình có tác động lan tỏa.
Điều đó cũng cho thấy cách tiếp cận đối với đầu tư công đang thay đổi. Nếu trước đây trọng tâm là bố trí đủ vốn, thì hiện nay yêu cầu cao hơn là bảo đảm khả năng thực hiện và hiệu quả của từng khoản vốn được phân bổ.
Bên cạnh chi đầu tư phát triển, ngân sách vẫn phải duy trì các khoản chi thường xuyên và nghĩa vụ tài chính. Trong 8 tháng, chi thường xuyên đạt khoảng 56,1% dự toán, trong khi chi trả nợ lãi đạt 63,3% dự toán. Các khoản tiền lương và chính sách an sinh xã hội tiếp tục được bảo đảm.
Giữ “bộ đệm” tài khóa trước những nhiệm vụ bất thường
Một ngân sách hiệu quả không chỉ thể hiện ở khả năng phân bổ vốn cho các mục tiêu đã được dự toán, mà còn phải duy trì đủ dư địa để xử lý những tình huống phát sinh.
Trong 8 tháng, ngân sách trung ương đã sử dụng khoảng 11,2 nghìn tỷ đồng từ nguồn dự phòng để khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và các nhiệm vụ đột xuất, cấp bách.
Cùng với đó, 18,4 nghìn tấn gạo dự trữ quốc gia và nhiều vật tư, thiết bị đã được xuất cấp phục vụ phòng, chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn và hỗ trợ người dân.
Việc sử dụng nguồn dự phòng và dự trữ quốc gia cho thấy ngân sách còn đóng vai trò như một “bộ đệm” giúp nền kinh tế và người dân ứng phó với các cú sốc bất thường.
Trong 4 tháng cuối năm, yêu cầu đặt ra vì thế là vừa đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, vừa kiểm soát chặt chẽ các khoản chi thường xuyên, bảo đảm kỷ luật tài khóa và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Đặc biệt, khi nhu cầu đầu tư cho hạ tầng và phát triển kinh tế - xã hội ngày càng lớn, nguồn lực ngân sách cần được ưu tiên cho những dự án có khả năng tạo tác động lan tỏa, thay vì phân tán cho quá nhiều mục tiêu.
Nếu thu ngân sách tạo ra nguồn lực, thì hiệu quả chi quyết định nguồn lực đó tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế. Vì vậy, chuyển từ tư duy “chi hết dự toán” sang “chi có hiệu quả” sẽ là yếu tố quan trọng để ngân sách thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng.
Minh Thành (t/h)
