Song song với những đề xuất mang tính đột phá, hệ thống ưu đãi tài khóa hiện hành vẫn đang tạo ra những lợi thế rất lớn cho các dự án bảo vệ môi trường. Quy định về thuế thu nhập doanh nghiệp nêu rõ các dự án đầu tư mới thuộc lĩnh vực năng lượng tái tạo, xử lý chất thải và công nghệ môi trường được áp dụng mức thuế suất ưu đãi 10% trong vòng 15 năm, đồng thời được miễn thuế hoàn toàn trong 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo.
Đặc biệt, việc ban hành Quyết định 21/2025/QĐ-TTg về tiêu chí môi trường và cơ chế xác nhận dự án thuộc danh mục phân loại xanh đã tạo hành lang pháp lý rõ ràng. Đây là cơ sở quan trọng để các ngân hàng, tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý định vị chính xác các dự án đủ điều kiện tiếp cận nguồn tín dụng xanh, ưu đãi thuế hoặc các gói hỗ trợ tài chính đặc thù.
Hiện tại, Việt Nam chưa áp dụng dòng thuế carbon trực tiếp mà tập trung xây dựng cơ chế định giá carbon thông qua thị trường carbon theo lộ trình tại Nghị định 06/2022 của Chính phủ. Giới chuyên gia nhìn nhận giai đoạn ưu đãi thuế hiện nay chính là khoảng thời gian chuyển tiếp vàng để các đơn vị chủ động đầu tư công nghệ, giảm phát thải trước khi các công cụ định giá carbon được áp dụng diện rộng.
Mặc dù khung chính sách mở ra nhiều cơ hội, các doanh nghiệp thâm dụng năng lượng và vốn mỏng như dệt may hay chế biến gỗ vẫn đối mặt với thách thức lớn do chi phí tuân thủ để đạt chuẩn xanh rất cao. Để không biến các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị thành một khoản chi phí chìm, doanh nghiệp cần có chiến lược hoạch định thuế xanh thông minh nhằm rút ngắn thời gian hòa vốn, biến các khoản đầu tư công nghệ thành công cụ tối ưu chi phí vốn và thuế dài hạn.
Để tối ưu hóa dòng vốn, cấu trúc tài chính cho dự án xanh cần được thiết kế bài bản ngay từ đầu. Thay vì sử dụng hoàn toàn vốn tự có, doanh nghiệp nên khai thác các nguồn tín dụng xanh lãi suất thấp, phát hành trái phiếu xanh nếu đủ quy mô hoặc liên kết thông qua các hợp đồng ESCO với bên thứ ba để đầu tư hệ thống năng lượng. Việc xây dựng dự án bám sát bộ tiêu chuẩn tại Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg hoặc các tiêu chí của tổ chức tín dụng sẽ giúp doanh nghiệp giành lợi thế lớn trong việc hưởng thuế suất ưu đãi 10% và miễn giảm thuế nhập khẩu thiết bị. Trong mô hình này, nguồn thu từ tín chỉ carbon chỉ nên được định vị là giá trị gia tăng bổ sung, giúp doanh nghiệp chủ động định hình chiến lược kinh doanh bền vững và an tâm phát triển.
Nguyễn Thanh
