Công ty Cổ phần Chứng Khoán Nhất Việt (VFS) ghi nhận tháng 09/2026 khép lại với diễn biến trái ngược hoàn toàn kỳ vọng: Sau khi tiếp nối đà hồi phục của tháng 8 để áp sát vùng đỉnh lịch sử, VN-Index đã quay đầu giảm mạnh ngay sau thời điểm FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường Việt Nam (21/09), đóng cửa phiên cuối tháng (30/09) tại 1.768,62 điểm, giảm khoảng 63,5 điểm (-3,47%) so với mức đóng cửa tháng 8 (1.832,12 điểm), xóa gần hết thành quả của nhịp hồi phục tháng trước.

Chỉ số từng đạt vùng đỉnh tháng quanh 1.837 điểm (phiên 18/9) trước khi chịu áp lực bán từ hoạt động tái cơ cấu ETF cuối phiên và hiện tượng "sell-on-news" ngay sau ngày nâng hạng chính thức có hiệu lực. Điểm đáng chú ý nhất là khối ngoại quay lại bán ròng mạnh ngay sau nâng hạng — bán ròng 751 tỷ đồng riêng trong ngày 21/9 và hơn 4.300 tỷ đồng trong tuần kế tiếp — trái ngược với kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ đảo chiều; lũy kế bán ròng từ đầu năm 2026 đã lên tới xấp xỉ 95.000 tỷ đồng, mức kỷ lục trong lịch sử thị trường.

Chiến lược phù hợp lúc này là duy trì tỷ trọng thận trọng, tránh mua đuổi và theo dõi sát phản ứng của chỉ số tại vùng hỗ trợ kỹ thuật quan trọng EMA200 quanh 1.760 – 1.770 điểm.

Về diễn biến chỉ số, thị trường tháng 09/2026 trải qua ba giai đoạn rõ rệt: tiếp đà tăng đầu tháng, rung lắc quanh vùng đỉnh lịch sử giữa tháng, và điều chỉnh sâu sau sự kiện nâng hạng chính thức cuối tháng:

Nửa đầu tháng – thử sức vùng đỉnh lịch sử: Từ nền 1.832,12 điểm cuối tháng 8, VN-Index tiếp tục đi lên, có thời điểm tăng vọt hơn 23 điểm (phiên 15/9) để lấy lại mốc 1.800 điểm, sau đó test thành công vùng hỗ trợ và đạt đỉnh tháng khi mở cửa phiên 18/9 tại 1.837,20 điểm — mức cao nhất trong tháng. Tuy nhiên, áp lực bán từ hoạt động tái cơ cấu danh mục của các quỹ ETF gia tăng mạnh về cuối phiên (ATC), kéo chỉ số đóng cửa lùi về 1.815,66.

Ngày nâng hạng chính thức (21/9) và dư chấn hậu sự kiện: Ngay trong phiên VN-Index chính thức được FTSE Russell đưa vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, chỉ số bất ngờ giảm 15,99 điểm về 1.799,67 điểm, đánh mất mốc 1.800. Diễn biến "sell-on-news" tiếp diễn trong cả tuần: 22/9 hồi +17,26 điểm (1.816,93 điểm, chủ yếu nhờ VIC đóng góp 14,6 điểm); 23/9 giảm 15,28 điểm; và đặc biệt phiên 24/9 giảm sâu nhất tuần -26,56 điểm về 1.775,09 điểm, khi nhóm Vingroup (VHM -4,1%, VIC -2,5%) cùng nhóm Dầu khí (-4,03%) và Bất động sản (-2,67%) đồng loạt lao dốc. Tuần 21-25/9 khép lại với VN-Index giảm 1,68%, đảo chiều so với mức tăng +1,14% của tuần trước đó.

Cuối tháng – kiểm định vùng hỗ trợ: Đà giảm tiếp diễn với phiên 29/9 lùi về 1.777,73 điểm. Trong phiên cuối cùng của tháng (30/9), VN-Index có thời điểm giảm sâu dưới 1.800 điểm trong phiên sáng, nhưng lực cầu bắt đáy xuất hiện tại vùng hỗ trợ kỹ thuật EMA200 (quanh 1.760 điểm) giúp chỉ số thu hẹp khoảng một nửa đà giảm, đóng cửa tại 1.768,62 điểm (-9,11 điểm, -0,51%), khối lượng giao dịch đạt 650,4 triệu đơn vị, giá trị 15.230,5 tỷ đồng.

Trên biểu đồ kỹ thuật, VN-Index đã đánh mất các đường MA20 và MA200, chỉ báo MACD vẫn duy trì trạng thái âm, RSI lùi về khoảng 42,4 và phe Bán vẫn chiếm ưu thế, phản ánh xu hướng ngắn hạn nghiêng về tiêu cực dù đà giảm đang có dấu hiệu thu hẹp khi chỉ số tiến vào vùng hỗ trợ 1.715 – 1.760 điểm —vùng đáy tháng 8/2026.

Về thanh khoản, thanh khoản suy giảm rõ rệt, xuất hiện những phiên giá trị giao dịch khớp lệnh chỉ đạt khoảng 10.000 tỷ/phiên.

Xu hướng co hẹp: Giá trị giao dịch bình quân phiên giữa tháng dao động quanh 13.600 – 14.900 tỷ đồng, thấp hơn 15-19% so với trung bình 20 phiên. Bước sang tuần hậu nâng hạng (21-25/9), thanh khoản bình quân HOSE chỉ đạt 16.002 tỷ đồng/phiên (-16% so với tuần trước), trong đó riêng phiên hồi phục mạnh nhất tuần (22/9, +17,26 điểm) lại là phiên có thanh khoản thấp nhất — cho thấy nhịp hồi "không có tiền đi kèm". Phiên cuối tháng (30/9) thanh khoản cũng chỉ đạt 15.230,5 tỷ đồng.

Xoay vòng dòng tiền theo nhóm ngành: Dòng tiền luân phiên giữa các nhóm Ngân hàng, Chứng khoán, Dầu khí và Bán lẻ trong suốt tháng. Đáng chú ý, nhóm Dầu khí và Bảo hiểm nổi lên là hai nhóm hỗ trợ chính trong những phiên cuối tháng khi thị trường chung suy yếu, trong khi nhóm Bất động sản (đặc biệt họ Vingroup) và Ngân hàng là tâm điểm bán ra sau sự kiện nâng hạng.

Cổ phiếu đáng chú ý: VIC/VHM tiếp tục là cặp đôi ảnh hưởng lớn nhất đến chỉ số theo cả hai chiều. Bên cạnh nhóm Vingroup, PNJ cũng ghi nhận một tháng biến động đầy tiêu cực khi phiên cuối tháng PNJ giảm sàn (-6,97%) xuống 26.600 đồng/cp, thấp nhất khoảng 6 năm, sau khi điều chỉnh mạnh kế hoạch kinh doanh 2026 sang lỗ sâu; trong khi NVL thoát giảm sàn trong phiên 30/9 nhờ lực cầu bắt đáy.

Hành động của Khối ngoại: Trái ngược hoàn toàn với tháng 8 (chỉ bán ròng 1.357 tỷ đồng, thấp hơn nhiều mức bình quân ~13.600 tỷ đồng/tháng của quý trước), khối ngoại quay lại bán ròng mạnh ngay sau ngày nâng hạng chính thức: 751 tỷ đồng riêng phiên 21/9, nâng tổng bán ròng tuần 21-25/9 lên 4.341 tỷ đồng (+2.183 tỷ đồng so với tuần trước). Tính từ thời điểm nâng hạng (18/9) đến 24/9, khối ngoại đã bán ròng khoảng 2.600 tỷ đồng, xóa sạch thành quả mua ròng của tuần trước đó, và tiếp tục duy trì chuỗi bán ròng nhiều phiên liên tiếp cho đến hết tháng. Lũy kế từ đầu năm 2026, khối ngoại đã bán ròng xấp xỉ 95.000 tỷ đồng (~3,6 tỷ USD) — mức kỷ lục trong lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam, kéo tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài xuống còn khoảng 12% (so với mức 15-24% các giai đoạn trước).

Sự kiện đáng chú ý: Từ 21/09/2026, FTSE Russell chính thức đưa Việt Nam từ nhóm thị trường cận biên (Frontier Market) lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market). Quá trình phân bổ vốn theo chỉ số được chia thành 4 đợt từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027, với tỷ trọng lũy kế lần lượt khoảng 10% – 30% – 65% – 100%, đồng nghĩa dòng vốn thụ động chưa thể giải ngân đầy đủ ngay lập tức. Đợt đáo hạn phái sinh và quyết định tăng lãi suất của Fed trong tháng diễn ra tương đối êm thấm, không gây biến động mạnh cho thị trường trong nước.

Chứng khoán VFS đưa ra khuyến nghị:

Chiến lược ngắn hạn: Duy trì tỷ trọng thận trọng, chưa vội giải ngân mới khi tín hiệu tạo đáy trên biểu đồ kỹ thuật chưa thực sự rõ ràng. Theo dõi sát phản ứng của chỉ số tại vùng hỗ trợ EMA200 quanh 1.760 – 1.770 điểm và vùng đáy tháng 8 (1.715 – 1.726 điểm).

Quản trị danh mục: Ưu tiên nắm giữ nhóm cổ phiếu ít chịu ảnh hưởng bởi áp lực bán ròng của khối ngoại, có kỳ vọng kết quả kinh doanh quý III/2026 khả quan (Dầu khí, Bảo hiểm, Ngân hàng có nền tảng lợi nhuận tốt); hạn chế sử dụng đòn bẩy cao trong bối cảnh thanh khoản và độ rộng thị trường còn yếu.

Giải ngân mới: Chỉ nên cân nhắc gia tăng tỷ trọng khi xuất hiện tín hiệu xác nhận tạo đáy rõ ràng hơn (thanh khoản cải thiện đi kèm độ rộng thị trường tích cực), thay vì bắt đáy sớm khi áp lực bán từ khối ngoại vẫn còn hiện hữu trong khi cầu trong nước vẫn thận trọng.

Dự đoán kịch bản tháng 10/2026, sau khi gần như xóa sạch thành quả phục hồi của tháng 8, VN-Index bước vào tháng 10 trong trạng thái thận trọng, với hai biến số chính cần theo dõi: khả năng tạo đáy tại vùng hỗ trợ kỹ thuật quan trọng và diễn biến dòng vốn ngoại hậu nâng hạng. Dù chốt tháng giảm điểm tuy nhiên chưa hình thành xu hướng giảm, đóng nến tháng 9 vẫn nằm trong biên độ biến động của nến tháng 8 vậy nên kịch bản chỉ số tiếp tục sideway trong tháng 10 đang hiện hữu:

Kịch bản 1 (tích cực): VN-Index bảo vệ thành công vùng hỗ trợ 1.715 – 1.760 điểm (đáy tháng 8/2026 và EMA200), thanh khoản dần cải thiện cùng kết quả kinh doanh quý III/2026 khả quan, đồng thời áp lực bán ròng của khối ngoại hạ nhiệt. Khi đó chỉ số có thể phục hồi trở lại vùng 1.800 – 1.850 điểm.

Kịch bản 2 (thận trọng): Khối ngoại tiếp tục bán ròng mạnh trong bối cảnh áp lực tỷ giá và chi phí vốn toàn cầu chưa hạ nhiệt, kết hợp thanh khoản nội địa không cải thiện, khiến VN-Index xuyên thủng vùng hỗ trợ hiện tại và bước vào giai đoạn tích lũy kéo dài 3-6 tháng quanh vùng 1.680 – 1.780 điểm, trước khi có thể tái lập xu hướng tăng khi các đợt phân bổ vốn FTSE tiếp theo (30% vào tháng 3/2027) đến gần.

Thu Trang