Vai trò chủ đạo được nhìn từ năng lực cạnh tranh
Những định hướng mới về phát triển kinh tế nhà nước đang cho thấy sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy điều hành. Thay vì nhấn mạnh vị trí chủ đạo như một lợi thế mặc nhiên, yêu cầu đặt ra là khu vực kinh tế nhà nước phải chứng minh vai trò bằng năng lực thực chất trong nền kinh tế thị trường.
Theo Thông báo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo nhưng không dựa vào bao cấp, độc quyền, cơ chế xin – cho hay các ưu đãi hành chính. Vai trò đó phải được thể hiện thông qua khả năng điều tiết kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn, dẫn dắt những ngành chiến lược và tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc của thị trường.
Thông điệp này được xem là bước chuyển quan trọng trong cách nhìn nhận về khu vực kinh tế nhà nước. Nếu trước đây, quy mô vốn hay số lượng doanh nghiệp thường được xem là thước đo sức mạnh, thì nay hiệu quả quản trị, năng suất sử dụng vốn và khả năng tạo động lực tăng trưởng mới mới là tiêu chí quyết định.
Đây cũng là định hướng phù hợp với mục tiêu tại Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó xác định kinh tế nhà nước phải trở thành nền tảng bảo đảm tự chủ chiến lược, đồng thời vận hành theo các chuẩn mực hiện đại, minh bạch và có sức cạnh tranh quốc tế.
Khi doanh nghiệp nhà nước không chỉ làm nhiệm vụ "giữ thị trường"
Thực tế cho thấy, khu vực doanh nghiệp nhà nước vẫn đang giữ vai trò đặc biệt trong nhiều lĩnh vực then chốt như điện lực, dầu khí, viễn thông, tài chính, hàng không hay hạ tầng giao thông.
Trong những giai đoạn thị trường biến động, từ đại dịch Covid-19 đến các đợt gián đoạn chuỗi cung ứng hay biến động giá năng lượng toàn cầu, nhiều doanh nghiệp nhà nước đã góp phần ổn định nguồn cung, duy trì các dịch vụ thiết yếu và hỗ trợ nền kinh tế vượt qua khó khăn.
Tuy nhiên, bối cảnh phát triển hiện nay đặt ra yêu cầu cao hơn. Khi Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, doanh nghiệp nhà nước không thể chỉ dừng ở vai trò "giữ ổn định", mà cần trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hình thành các chuỗi giá trị có sức cạnh tranh quốc tế.
Đó cũng là lý do việc nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp đang được đặt ngang hàng với yêu cầu mở rộng quy mô đầu tư.
Cải cách quản trị sẽ quyết định sức mạnh của khu vực kinh tế nhà nước
Nghị quyết 79-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 50 doanh nghiệp nhà nước nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 đến 3 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.
Để đạt được mục tiêu này, bài toán không đơn thuần là tăng vốn hay mở rộng quy mô hoạt động. Điều quan trọng hơn là nâng cao chất lượng quản trị, đổi mới mô hình đầu tư và sử dụng hiệu quả nguồn lực công.
Theo các chuyên gia, cần tiếp tục sắp xếp lại danh mục doanh nghiệp nhà nước theo hướng tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược, đồng thời tách bạch rõ nhiệm vụ công ích với hoạt động kinh doanh thương mại. Những doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ thị trường phải vận hành theo nguyên tắc cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và chịu trách nhiệm giải trình đầy đủ.
Song song với đó, hoạt động quản lý vốn nhà nước cũng cần chuyển từ tư duy "nắm giữ" sang tư duy "đầu tư". Việc nghiên cứu mô hình quỹ đầu tư quốc gia, nâng cao vai trò của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) hay ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, bán dẫn, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho tăng trưởng.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước sẽ không còn được đánh giá bằng quy mô tài sản hay số lượng doanh nghiệp đang nắm giữ, mà bằng khả năng dẫn dắt quá trình phát triển của toàn bộ nền kinh tế. Khi doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả hơn, liên kết chặt chẽ hơn với khu vực tư nhân và khu vực FDI, đồng thời tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn cho nền kinh tế, vai trò chủ đạo mới được khẳng định bằng những kết quả cụ thể thay vì các lợi thế mang tính cơ chế.
Minh Thành (t/h)
