Nhưng sức mạnh của thương hiệu không chỉ nằm ở số lượng di sản hay quy mô sự kiện, mà ở khả năng bảo tồn, kết nối và đưa di sản vào đời sống một cách bền vững.
Từ ngày 3 đến 5/12/2026, TP. Đà Nẵng dự kiến tổ chức Hội nghị Hợp tác Di sản Thế giới với chủ đề “Đà Nẵng - Nơi di sản gặp gỡ tương lai”. Theo Kế hoạch số 520/KH-UBND của UBND thành phố, sự kiện dự kiến có khoảng 500 đại biểu trong nước và quốc tế, tập trung trao đổi kinh nghiệm bảo tồn, quản lý di sản đô thị, phát triển du lịch bền vững và ứng dụng công nghệ.
Trong năm kỷ niệm 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO, hội nghị gợi một câu hỏi lớn: Làm thế nào để di sản vượt khỏi vai trò điểm tham quan, góp phần tạo dựng bản sắc và sức cạnh tranh của TP.Đà Nẵng?
Di sản - nền tảng định vị thương hiệu Đà Nẵng
Sau hợp nhất với Quảng Nam, Đà Nẵng có điều kiện hình thành một không gian phát triển kết nối đô thị biển hiện đại với chiều sâu văn hóa xứ Quảng. Hai Di sản Văn hóa Thế giới được UNESCO ghi danh năm 1999 là Đô thị cổ Hội An và Khu đền tháp Mỹ Sơn nay cùng nằm trong địa giới thành phố. Bên cạnh đó là Ma nhai Ngũ Hành Sơn, Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương, và Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An.
Những danh hiệu ấy có nội hàm khác nhau, không thể cộng gộp thành một con số “di sản thế giới” để quảng bá. Điều đáng quý chính là sự đa dạng: Hội An lưu giữ dấu ấn thương cảng và nếp sống đô thị; Mỹ Sơn cho thấy chiều sâu kiến trúc, tín ngưỡng Champa; Ma nhai Ngũ Hành Sơn lưu dấu lịch sử qua các văn bản khắc đá; còn Cù Lao Chàm gắn việc bảo vệ thiên nhiên với sinh kế cộng đồng.
Cùng với làng nghề, nghệ thuật bài chòi và văn hóa miền núi, các di sản tạo nền tảng cho hành trình nhiều lớp trải nghiệm: Từ biển đến thương cảng cổ, từ kiến trúc Champa đến nghề thủ công và sinh thái biển đảo.
Một lợi thế khác là Hội An gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO năm 2023, trong lĩnh vực thủ công và nghệ thuật dân gian. Đây không phải danh hiệu thay thế Di sản Văn hóa Thế giới, mà gợi một cách tiếp cận bổ sung: Bên cạnh gìn giữ công trình cổ, cần tạo môi trường cho nghệ nhân, người làm nghề và thế hệ trẻ tiếp tục sáng tạo từ nguồn văn hóa bản địa.
Danh hiệu không tự động tạo ra thương hiệu. Nếu điểm đến chỉ bán vé, chụp ảnh và giới thiệu theo lối mòn, du khách khó cảm nhận được sự khác biệt. Sức hấp dẫn lâu dài đến từ nội dung thuyết minh chính xác, sản phẩm độc đáo và trải nghiệm tôn trọng đời sống cư dân.
Hội An là đô thị di sản có người sinh sống, không phải bảo tàng ngoài trời. UNESCO lưu ý yêu cầu quản lý du khách và cải thiện điều kiện sống của cư dân. Vì thế, không thể chỉ đo thành công bằng lượt khách và doanh thu; cần nhìn cả tình trạng di tích, sức sống nghề truyền thống và lợi ích cộng đồng. Khi người dân bị đẩy khỏi không gian di sản, bản sắc nơi ấy cũng có nguy cơ phai nhạt.
Từ hội nghị quốc tế đến sức sống mới của di sản
Chương trình dự kiến của hội nghị có hoạt động trải nghiệm “Con đường Di sản”, kết nối Ma nhai Ngũ Hành Sơn, Mỹ Sơn và Hội An. Đây có thể là hình ảnh thu nhỏ của lợi thế Đà Nẵng mới, nhưng cũng đặt ra một yêu cầu: Kết nối phải vượt khỏi việc ghép ba địa điểm vào cùng một chuyến đi.
Tuyến trải nghiệm cần làm rõ mối liên hệ lịch sử, có thuyết minh phù hợp và tạo cơ hội gặp gỡ nghệ nhân, cư dân. Khi hiểu vì sao những di sản khác nhau cùng hiện diện trên vùng đất này, khách thập phương có thêm tri thức chứ không chỉ thêm điểm dừng.
Hợp tác quốc tế có ý nghĩa trước hết ở chuyên môn và nguồn lực cụ thể. Theo dữ liệu công khai của Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, tháng 2/2026, một khoản hỗ trợ khẩn cấp 75.000 USD đã được phê duyệt cho việc phục hồi ngôi nhà cổ tại số 68 Trần Phú, Hội An. Khoản hỗ trợ được phê duyệt không đồng nghĩa công trình đã hoàn thành, nhưng là ví dụ rõ về cách hợp tác có thể hướng tới một địa chỉ, một nhu cầu bảo tồn xác định.
Từ cách nhìn ấy, kết quả đáng mong đợi sau hội nghị là những kết nối có thể tiếp tục triển khai: Chương trình đào tạo cán bộ bảo tồn, nghiên cứu vật liệu và kỹ thuật tu bổ, số hóa hồ sơ di tích, trao đổi kinh nghiệm quản lý khách, hay dự án giúp nghề truyền thống tiếp cận thị trường mà vẫn giữ bản sắc.
Công nghệ số phải phục vụ tri thức và bảo tồn. Dữ liệu hiện trạng, mô hình ba chiều, tư liệu đa ngôn ngữ cần giúp giám sát di tích và giải thích lịch sử chính xác, thay vì tạo nên những phiên bản đẹp mắt nhưng thiếu căn cứ.
Phát triển kinh tế từ di sản không nên chỉ dừng ở dịch vụ lưu trú, ăn uống hay hàng lưu niệm đại trà. Thành phố có thể khuyến khích các sản phẩm thiết kế, biểu diễn, xuất bản, giáo dục và du lịch trải nghiệm dựa trên tri thức của nghệ nhân, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương. Giá trị thương mại khi ấy gắn với người tạo ra văn hóa, thay vì tách khỏi họ.
Điều này đòi hỏi sự phối hợp thực chất giữa cơ quan quản lý, đơn vị bảo tồn, doanh nghiệp và cư dân. Đầu tư mới cần tôn trọng sức chịu tải của di tích; nguồn thu cần góp phần nuôi dưỡng công tác bảo tồn; những người gìn giữ nghề và nếp sống truyền thống phải có tiếng nói trong quá trình xây dựng sản phẩm.
Một hội nghị quốc tế có thể tạo hiệu ứng truyền thông mạnh, nhưng không thể thay thế công việc bền bỉ sau khi sự kiện kết thúc. Những thỏa thuận có đầu mối thực hiện, dự án có tiến độ, chương trình đào tạo có người thụ hưởng và kết quả bảo tồn có thể kiểm chứng mới là thước đo giá trị lâu dài.
TP.Đà Nẵng có nền tảng hạ tầng, dịch vụ và năng lực tổ chức sự kiện để đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với thế giới. Nếu biến lợi thế ấy thành hệ sinh thái hợp tác và sản phẩm sáng tạo có trách nhiệm, thành phố không chỉ được biết đến như một điểm đến hấp dẫn. Đà Nẵng còn có thể được nhận diện như nơi quá khứ được gìn giữ tử tế để đồng hành cùng tương lai.
Hoàng Hữu Quyết - Đình Lương
