Không gian di sản mở rộng, dư địa phát triển lớn
Sau sáp nhập, Đắk Lắk sở hữu địa hình đa dạng gần 190 km bờ biển Nam Trung Bộ kết nối liền mạch với cao nguyên Tây Nguyên hùng vĩ. Phía Đông là những danh thắng độc đáo như Gành Đá Đĩa – di sản địa chất kỳ thú, vịnh Xuân Đài, đầm Ô Loan, Cù lao Mái Nhà cùng hệ thống bãi biển hoang sơ như bãi Xép, bãi Môn. Bên cạnh đó là các điểm du lịch tâm linh và di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia như Tháp Nhạn, nhà thờ Mằng Lăng, góp phần tạo nên không gian du lịch biển – văn hóa giàu bản sắc.
Khu vực cao nguyên phía Tây lại hấp dẫn du khách bởi thiên nhiên hùng vĩ và văn hóa bản địa nguyên sơ. Nổi bật có Vườn quốc gia Yok Đôn, Vườn quốc gia Chư Yang Sin mang nét hoang sơ huyền bí; hồ Lắk – hồ nước ngọt tự nhiên lớn thứ hai cả nước; cụm thác Dray Nur – Gia Long thuộc hàng đẹp nhất Tây Nguyên; Buôn Đôn – vùng đất huyền thoại nổi tiếng với nghề săn bắt và thuần dưỡng voi rừng. Các buôn làng truyền thống của đồng bào Êđê, M'nông, Jrai vẫn lưu giữ những giá trị văn hóa nguyên bản, tạo sức hút đặc biệt cho loại hình du lịch cộng đồng và trải nghiệm.
Không chỉ giàu tài nguyên thiên nhiên, vùng đất này còn là nơi giao thoa văn hóa của nhiều cộng đồng như Êđê, M'nông, Jrai, Chăm cùng hệ thống lễ hội dân gian phong phú, trong đó nổi bật là Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột và Lễ hội Cầu Ngư, cùng hàng loạt làng nghề truyền thống và di tích lịch sử. Đây là nền tảng để phát triển các loại hình du lịch có giá trị gia tăng cao như du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa và nghỉ dưỡng cao cấp.
Hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện là lợi thế bổ trợ quan trọng. Hệ thống quốc lộ 14, 25, 26, 29, 1A kết nối thuận lợi giữa miền Trung và Tây Nguyên; tuyến đường sắt Bắc – Nam đi qua Tuy Hòa; cảng biển Vũng Rô cùng các dự án cao tốc Buôn Ma Thuột – Khánh Hòa, Đông – Tây Đắk Lắk đang biến nơi đây thành trục kết nối chiến lược biển – cao nguyên, mở ra khả năng hình thành các chuỗi sản phẩm du lịch liên vùng đa trải nghiệm.
Chiến lược đi vào chiều sâu, không làm du lịch đại trà
Xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, Đắk Lắk đang từng bước tái định vị hình ảnh điểm đến với triết lý rõ ràng: Phát triển theo chiều sâu, không chạy theo số lượng.
Ông Lê Phúc Long, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk nhấn mạnh: "Không gian di sản và bản sắc văn hóa chính là lợi thế cốt lõi để phát triển du lịch. Đây cũng là định hướng xuyên suốt của ngành trong thời gian tới. Chúng tôi không cạnh tranh trực diện mà tập trung xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù, khai thác chiều sâu văn hóa, thiên nhiên để tạo sự khác biệt, nâng cao sức hấp dẫn đối với du khách". Ông Long thẳng thắn nhận định: "Lượng khách tăng chưa đồng nghĩa với phát triển bền vững. Điều quan trọng là phải nâng cao chất lượng dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách".
Đánh thức "di sản sống" – tiếng nói từ chuyên gia và doanh nghiệp
Để hiện thực hóa tầm nhìn tái định vị, các chuyên gia và doanh nghiệp đều chung một nhận định: Di sản phải là "di sản sống". Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên kiến nghị mỗi địa danh cần có "câu chuyện riêng", ví như biến Tháp Nhạn thành sân khấu ngoài trời biểu diễn cồng chiêng định kỳ, biến di tích thành không gian trình diễn văn hóa sống, góp phần làm giàu trải nghiệm cho du khách.
Ông Đỗ Tuấn Anh, Giám đốc Công ty Du lịch VietMark đề xuất xây dựng bãi biển Tuy Hòa theo tiêu chí "Xanh – Sạch – Net Zero", hướng tới điểm đến biển kiểu mẫu về phát triển bền vững. Nhà báo Lưu Trọng Văn gợi ý xây dựng thương hiệu "Đôi mắt của đại dương" gắn với cá ngừ đại dương, đồng thời hình thành Bảo tàng Cá ngừ và không gian chợ cá hiện đại ven biển. Ông nhấn mạnh quan điểm "du lịch là trồng hoa" – cần kiên nhẫn, bền bỉ để tạo nên những điểm nhấn cảnh quan lâu dài.
Ở góc độ hạ tầng phục vụ khách, bà Trần Kim Phượng – Đại diện Thái Sun Travel kiến nghị hoàn thiện hạ tầng dịch vụ phụ trợ và đào tạo thuyết minh viên cộng đồng tại Hòn Yến.
Ông Nguyễn Văn Mỹ, Chủ tịch Lửa Việt Tour đánh giá Đắk Lắk đang đứng trước nghịch lý: Sở hữu kho tàng văn hóa bản địa đặc sắc nhưng sản phẩm du lịch lại thiếu sức hút do cách khai thác còn đơn điệu và nặng tính thương mại hóa. Việc lặp lại những biểu tượng quen thuộc như cồng chiêng, voi hay hồ Lắk trong thời gian dài cho thấy ngành du lịch địa phương chưa tạo được đột phá về trải nghiệm. Trong khi đó, không gian phát triển mới mở ra sau sáp nhập, kéo dài từ đại ngàn đến vùng biển, mang lại dư địa lớn để tái cấu trúc sản phẩm theo hướng đa dạng và khác biệt hơn. 
Theo ông, vấn đề cốt lõi không nằm ở tài nguyên mà ở tư duy phát triển. Nhiều giá trị độc bản của Tây Nguyên, như nghệ thuật tạc tượng dân gian, hoàn toàn có thể được sáng tạo lại thành sản phẩm văn hóa – du lịch có giá trị gia tăng, nếu được khai thác đúng cách và tôn trọng yếu tố bản địa. Song song đó, cách tiếp cận bảo tồn còn cứng nhắc cũng đang trở thành rào cản, khi chưa dung hòa được giữa giữ gìn nguyên bản và đáp ứng nhu cầu tối thiểu của du khách hiện đại.
Thực tế cho thấy, những biểu hiện như bê tông hóa không gian văn hóa, lạm dụng vật liệu trang trí giả hay cách làm du lịch mang tính áp đặt đang làm suy giảm trải nghiệm của du khách. Trước tình hình đó, yêu cầu đặt ra là chuyển từ tư duy “trưng bày” sang “trải nghiệm”, từ khai thác thô sang phát triển tinh tế. Thương mại hóa là tất yếu trong phát triển du lịch, nhưng cần được thực hiện trên nền tảng hiểu biết văn hóa và sự chuyên nghiệp, thay vì chạy theo lợi ích ngắn hạn.
Bên cạnh đó, yếu tố con người được xem là “kênh quảng bá” bền vững nhất. Khi cộng đồng địa phương thực sự hiểu, tự hào và chủ động tham gia vào chuỗi giá trị du lịch, mỗi người dân sẽ trở thành một đại sứ, góp phần lan tỏa hình ảnh Đắk Lắk theo cách tự nhiên và hiệu quả hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để địa phương xây dựng thương hiệu du lịch mang bản sắc riêng trong giai đoạn mới.
Ông Phạm Trung Tuyến, Phó Trưởng Ban VOV Giao thông nhận định quốc lộ 29 hoàn toàn có thể trở thành "vòng tròn di sản" nếu được đầu tư đồng bộ dịch vụ thuê xe liên tỉnh và "bản đồ âm thanh" hỗ trợ du khách tự lái – một hướng đi sáng tạo, phù hợp xu hướng du lịch trải nghiệm tự túc đang phát triển mạnh hiện nay.
Gỡ điểm nghẽn, tạo lực hút đầu tư xanh
Bên cạnh tiềm năng lớn, Đắk Lắk vẫn đang đối mặt với ba điểm nghẽn nổi cộm như: Hạ tầng giao thông kết nối Đông – Tây chưa đồng bộ, thiếu khu vui chơi giải trí quy mô và áp lực cạnh tranh từ hai trung tâm du lịch mạnh là Khánh Hòa và Gia Lai. Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Đỗ Tuấn Anh, Giám đốc VietMark chỉ ra rào cản cốt lõi nằm ở cơ chế đất đai, khi giá đất thương mại dịch vụ du lịch biến động theo thị trường, các dự án đầu tư bài bản, dài hạn rất khó triển khai. "Nếu trả tiền thuê đất hàng năm theo biến động thị trường, doanh nghiệp chắc chắn kiệt sức", ông thẳng thắn chia sẻ.
Tuy nhiên, xu hướng phát triển du lịch xanh và kinh tế tuần hoàn đang mở ra cơ hội mới. Đắk Lắk đang ưu tiên thu hút đầu tư vào các điểm nhấn quốc gia như vịnh Xuân Đài, Gành Đá Đĩa, vịnh Vũng Rô, Vườn quốc gia Yok Đôn, hồ Lắk, cao nguyên Vân Hòa để xây dựng các khu du lịch tầm cỡ. Song song đó, tỉnh đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển du lịch thông minh, đào tạo nhân lực và nâng cao kỹ năng số cho cộng đồng, để người dân địa phương có thể trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ quá trình phát triển.
Đắk Lắk cũng chú trọng đầu tư hệ thống lưu trú đa dạng, từ resort cao cấp đến homestay cộng đồng đạt chuẩn, cùng dịch vụ phụ trợ đồng bộ như trạm dừng chân thông minh, hệ thống thông tin chỉ dẫn du lịch đa ngôn ngữ và logistics hỗ trợ du khách. Tỉnh sẽ đăng cai một số sự kiện văn hóa, thể dục, thể thao lớn ở cả hai khu vực phía Đông và phía Tây, đồng thời mời các doanh nghiệp lữ hành cả nước đến khảo sát để xây dựng tour liên vùng rừng – biển.
Hành trình bền vững: Khi rừng và biển cùng cất lên một giai điệu
Trước khi sáp nhập, Đắk Lắk (tỉnh cũ) đón khoảng hơn 1 triệu lượt khách/năm, trong khi Phú Yên đạt khoảng hơn 3 triệu lượt khách. Với chủ đề "Đắk Lắk – về miền di sản" năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu đón hơn 7 triệu lượt khách và doanh thu trên 10.000 tỷ đồng, đồng thời khẳng định một triết lý rõ ràng: du lịch phải vì con người và vì tương lai.
Thế nhưng, mục tiêu không dừng lại ở con số. Đắk Lắk đang hướng tới xây dựng một thương hiệu du lịch có chiều sâu, có bản sắc và có trách nhiệm. Tỉnh tổ chức lại không gian du lịch theo hướng hình thành các cụm và hành lang liên kết giữa vùng biển – đồng bằng và cao nguyên – rừng núi; xây dựng thương hiệu du lịch mang dấu ấn riêng để nâng cao hiệu quả quảng bá trên thị trường trong nước và quốc tế.
Từ một vùng đất giàu tài nguyên, Đắk Lắk đang chuyển mình để trở thành điểm đến giàu trải nghiệm. Khi rừng và biển cùng cất lên một giai điệu, Đắk Lắk sẽ không đơn thuần là điểm đến địa lý – mà sẽ trở thành miền di sản sống thực thụ, nơi thiên nhiên được bảo tồn, văn hóa được lan tỏa và người dân địa phương thực sự hưởng lợi. Đó chính là nền tảng vững chắc để bản giao hưởng đại ngàn và biển cả của Đắk Lắk vang xa trên bản đồ du lịch Việt Nam và quốc tế.
Lê Thanh
