Mở rộng diện bao phủ an sinh đối với các mô hình việc làm công nghệ
Trong văn bản góp ý, Bảo hiểm xã hội TP. HCM đề xuất bổ sung hai nhóm đối tượng có tốc độ phát triển mạnh mẽ hiện nay là đội ngũ tài xế công nghệ và những người bán hàng online trên các sàn thương mại điện tử vào hệ thống bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Cơ quan quản lý phân tích, đây đều là những nhóm lao động sở hữu việc làm và nguồn thu nhập ổn định, thường xuyên, có quy mô nhân sự tăng trưởng nhanh chóng cùng sự phát triển của nền kinh tế số. Tuy nhiên, nhóm nhân sự này hiện chưa được bao phủ đầy đủ bởi các chính sách an sinh bắt buộc, dẫn đến những thiệt thòi về quyền lợi dài hạn.
Về phương thức tổ chức thu nộp, Bảo hiểm xã hội TP. HCM đưa ra giải pháp công nghệ là triển khai thu đóng bảo hiểm thông qua các tổ chức kinh doanh ứng dụng công nghệ, các đơn vị quản lý sàn giao dịch thương mại điện tử hoặc các nhà quản lý nền tảng số sở hữu chức năng thanh toán trực tuyến.
Siết chặt quản lý nhóm lao động có hợp đồng dưới 1 tháng để chống lách luật
Một đề xuất quan trọng khác là việc đưa nhóm lao động làm việc theo các hình thức hợp đồng dưới 1 tháng vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Theo đánh giá của cơ quan bảo hiểm, thực tế thanh tra, kiểm tra cho thấy một số doanh nghiệp hoạt động trong các ngành nghề như xây dựng, vận tải, dịch vụ bảo vệ... cố tình xé nhỏ thời hạn, ký loại hợp đồng dưới 1 tháng nhằm né tránh trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội cho nhân sự.
Dữ liệu khảo sát trích xuất từ nguồn quyết toán thuế thu nhập cá nhân trong hai năm 2024 và 2025 trên địa bàn TP. HCM cho thấy, có khoảng hơn 350.000 lao động đang rơi vào nhóm hợp đồng ngắn hạn này. Việc đưa nhóm này vào diện bắt buộc sẽ hạn chế triệt để tình trạng lách luật, đồng thời xác lập sự công bằng về quyền lợi an sinh giữa các nhóm lao động trong xã hội.
Đồng thời, Bảo hiểm xã hội TP. HCM cũng kiến nghị sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng tăng cường ràng buộc trách nhiệm của các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động đặc thù tại các công trình xây dựng, công ty may mặc, gia công và vận tải.
Riêng đối với khối doanh nghiệp sử dụng lao động tại các công trình xây dựng, cơ quan bảo hiểm đề xuất giải pháp mạnh tay: Nếu đơn vị không thực hiện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc cho công nhân, cơ quan thuế sẽ từ chối quyết toán các khoản chi phí tiền lương và bảo hiểm xã hội khi xác định thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp.
Biện pháp này nhằm giải quyết dứt điểm thực trạng nhiều nhà thầu xây dựng chi trả lương công nhân theo ngày công, không giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản hoặc liên tục luân chuyển người lao động qua nhiều công trình khác nhau để trốn đóng bảo hiểm. Khảo sát thực tế trong giai đoạn 2024-2025 xác định, thành phố có khoảng hơn 50.000 lao động đang bị ảnh hưởng bởi chiêu trò né nghĩa vụ này. Việc thiết lập cơ chế kiểm soát chéo giữa hạch toán chi phí tiền lương, sử dụng lao động và nghĩa vụ an sinh sẽ buộc các doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm túc trách nhiệm pháp lý đối với lực lượng lao động thực tế.
Nguyễn Thanh
