Thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản nhằm tăng cường quản lý hoạt động thương mại điện tử (TMĐT), như Công điện 56/CĐ-TTg, Chỉ thị 29/CT-TTg và Công điện 119/CĐ-TTg. Việt Nam cũng đang hoàn thiện hệ thống pháp luật về TMĐT, thuế và quản lý thuế, trong đó có Luật Thương mại điện tử cùng các văn bản hướng dẫn có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và các quy định liên quan đến hoạt động TMĐT trong Luật Quản lý thuế, Luật Thuế giá trị gia tăng.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, trước sự phát triển nhanh của TMĐT, nhiều quốc gia đã đưa ra các biện pháp quản lý riêng đối với hoạt động xuyên biên giới. Các nước áp dụng quy định về giá trị hàng hóa, danh mục hàng được phép bán trực tiếp từ nước ngoài, yêu cầu người bán nước ngoài đăng ký và nộp thuế, chia sẻ dữ liệu thuế giữa các quốc gia, đồng thời tăng cường kiểm soát sở hữu trí tuệ, bản quyền và chất lượng hàng hóa.
Tại Việt Nam, TMĐT đang tăng trưởng mạnh với tốc độ khoảng 15-20% mỗi năm. Năm 2025, quy mô thị trường TMĐT bán lẻ ước vượt 430.000 tỷ đồng, tăng khoảng 34,5% so với năm 2024. Sự phát triển của TMĐT xuyên biên giới mở ra cơ hội quảng bá hàng Việt ra quốc tế, thúc đẩy ngành logistics và hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường. Tuy nhiên, hoạt động này cũng đặt ra nhiều thách thức như nguy cơ trốn thuế, thất thu ngân sách, khó xác định danh tính người nộp thuế và căn cứ tính thuế do doanh nghiệp có thể không có trụ sở tại Việt Nam, máy chủ đặt ở nước ngoài. Việc kiểm soát dòng tiền cũng gặp khó khăn khi người tiêu dùng sử dụng cả tiền mặt và phương thức thanh toán điện tử.
Trước những vấn đề trên, Bộ Tài chính xây dựng dự thảo Nghị định về quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng TMĐT. Mục tiêu là tạo hành lang pháp lý riêng, đầy đủ và minh bạch về chính sách quản lý, thủ tục hải quan điện tử; tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân xuất nhập khẩu hàng hóa qua TMĐT, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, cải cách thủ tục hành chính và góp phần thúc đẩy TMĐT phát triển.
Dự thảo Nghị định quy định về hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, chính sách quản lý chuyên ngành, chính sách thuế, thủ tục và giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng TMĐT, cũng như trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan. Đáng chú ý, ngoài các đối tượng áp dụng như đối với hàng hóa xuất nhập khẩu thông thường, dự thảo bổ sung chủ quản nền tảng TMĐT vào nhóm đối tượng áp dụng.
Hà Trần
